Shanti Parva, Adhyaya 316

एतस्मिन्नन्तरे शून्ये नारदः समुपागमत्

शुकं स्वाध्यायनिरतं वेदार्थान्वक्तुमीप्सितान्

देवर्षिं तु शुको दृष्ट्वा नारदं समुपस्थितम्

अर्घ्यपूर्वेण विधिना वेदोक्तेनाभ्यपूजयत्

नारदोऽथाब्रवीत्प्रीतो ब्रूहि ब्रह्मविदां वर

केन त्वां श्रेयसा तात योजयामीति हृष्टवत्

नारदस्य वचः श्रुत्वा शुकः प्रोवाच भारत

अस्मिँल्लोके हितं यत्स्यात्तेन मां योक्तुमर्हसि

तत्त्वं जिज्ञासतां पूर्वमृषीणां भावितात्मनाम्

सनत्कुमारो भगवानिदं वचनमब्रवीत्

नास्ति विद्यासमं चक्षुर्नास्ति विद्यासमं तपः

नास्ति रागसमं दुःखं नास्ति त्यागसमं सुखम्

निवृत्तिः कर्मणः पापात्सततं पुण्यशीलता

सद्वृत्तिः समुदाचारः श्रेय एतदनुत्तमम्

मानुष्यमसुखं प्राप्य यः सज्जति स मुह्यति

नालं स दुःखमोक्षाय सङ्गो वै दुःखलक्षणम्

सक्तस्य बुद्धिश्चलति मोहजालविवर्धिनी

मोहजालावृतो दुःखमिह चामुत्र चाश्नुते

सर्वोपायेन कामस्य क्रोधस्य च विनिग्रहः

कार्यः श्रेयोर्थिना तौ हि श्रेयोघातार्थमुद्यतौ

नित्यं क्रोधात्तपो रक्षेच्छ्रियं रक्षेत मत्सरात्

विद्यां मानावमानाभ्यामात्मानं तु प्रमादतः

आनृशंस्यं परो धर्मः क्षमा च परमं बलम्

आत्मज्ञानं परं ज्ञानं न सत्याद्विद्यते परम्

सत्यस्य वचनं श्रेयः सत्यादपि हितं भवेत्

यद्भूतहितमत्यन्तमेतत्सत्यं मतं मम

सर्वारम्भफलत्यागी निराशीर्निष्परिग्रहः

येन सर्वं परित्यक्तं स विद्वान्स च पण्डितः

इन्द्रियैरिन्द्रियार्थेभ्यश्चरत्यात्मवशैरिह

असज्जमानः शान्तात्मा निर्विकारः समाहितः

आत्मभूतैरतद्भूतः सह चैव विनैव च

स विमुक्तः परं श्रेयो नचिरेणाधिगच्छति

अदर्शनमसंस्पर्शस्तथासंभाषणं सदा

यस्य भूतैः सह मुने स श्रेयो विन्दते परम्

न हिंस्यात्सर्वभूतानि मैत्रायणगतश्चरेत्

नेदं जन्म समासाद्य वैरं कुर्वीत केनचित्

आकिंचन्यं सुसंतोषो निराशीष्ट्वमचापलम्

एतदाहुः परं श्रेय आत्मज्ञस्य जितात्मनः

परिग्रहं परित्यज्य भव तात जितेन्द्रियः

अशोकं स्थानमातिष्ठ इह चामुत्र चाभयम्

निरामिषा न शोचन्ति त्यजेहामिषमात्मनः

परित्यज्यामिषं सौम्य दुःखतापाद्विमोक्ष्यसे

तपोनित्येन दान्तेन मुनिना संयतात्मना

अजितं जेतुकामेन भाव्यं सङ्गेष्वसङ्गिना

गुणसङ्गेष्वनासक्त एकचर्यारतः सदा

ब्राह्मणो नचिरादेव सुखमायात्यनुत्तमम्

द्वंद्वारामेषु भूतेषु य एको रमते मुनिः

विद्धि प्रज्ञानतृप्तं तं ज्ञानतृप्तो न शोचति

शुभैर्लभति देवत्वं व्यामिश्रैर्जन्म मानुषम्

अशुभैश्चाप्यधोजन्म कर्मभिर्लभतेऽवशः

तत्र मृत्युजरादुःखैः सततं समभिद्रुतः

संसारे पच्यते जन्तुस्तत्कथं नावबुध्यसे

अहिते हितसंज्ञस्त्वमध्रुवे ध्रुवसंज्ञकः

अनर्थे चार्थसंज्ञस्त्वं किमर्थं नावबुध्यसे

संवेष्ट्यमानं बहुभिर्मोहतन्तुभिरात्मजैः

कोशकारवदात्मानं वेष्टयन्नावबुध्यसे

अलं परिग्रहेणेह दोषवान्हि परिग्रहः

कृमिर्हि कोशकारस्तु बध्यते स्वपरिग्रहात्

पुत्रदारकुटुम्बेषु सक्ताः सीदन्ति जन्तवः

सरःपङ्कार्णवे मग्ना जीर्णा वनगजा इव