Shanti Parva, Adhyaya 308

अपरित्यज्य गार्हस्थ्यं कुरुराजर्षिसत्तम

कः प्राप्तो विनयं बुद्ध्या मोक्षतत्त्वं वदस्व मे

संन्यस्यते यथात्मायं संन्यस्तात्मा यथा च यः

परं मोक्षस्य यच्चापि तन्मे ब्रूहि पितामह

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्

जनकस्य च संवादं सुलभायाश्च भारत

संन्यासफलिकः कश्चिद्बभूव नृपतिः पुरा

मैथिलो जनको नाम धर्मध्वज इति श्रुतः

स वेदे मोक्षशास्त्रे च स्वे च शास्त्रे कृतागमः

इन्द्रियाणि समाधाय शशास वसुधामिमाम्

तस्य वेदविदः प्राज्ञाः श्रुत्वा तां साधुवृत्तताम्

लोकेषु स्पृहयन्त्यन्ये पुरुषाः पुरुषेश्वर

अथ धर्मयुगे तस्मिन्योगधर्ममनुष्ठिता

महीमनुचचारैका सुलभा नाम भिक्षुकी

तया जगदिदं सर्वमटन्त्या मिथिलेश्वरः

तत्र तत्र श्रुतो मोक्षे कथ्यमानस्त्रिदण्डिभिः

सा सुसूक्ष्मां कथां श्रुत्वा तथ्यं नेति ससंशया

दर्शने जातसंकल्पा जनकस्य बभूव ह

ततः सा विप्रहायाथ पूर्वरूपं हि योगतः

अबिभ्रदनवद्याङ्गी रूपमन्यदनुत्तमम्

चक्षुर्निमेषमात्रेण लघ्वस्त्रगतिगामिनी

विदेहानां पुरीं सुभ्रूर्जगाम कमलेक्षणा

सा प्राप्य मिथिलां रम्यां समृद्धजनसंकुलाम्

भैक्षचर्यापदेशेन ददर्श मिथिलेश्वरम्

राजा तस्याः परं दृष्ट्वा सौकुमार्यं वपुस्तथा

केयं कस्य कुतो वेति बभूवागतविस्मयः

ततोऽस्याः स्वागतं कृत्वा व्यादिश्य च वरासनम्

पूजितां पादशौचेन वरान्नेनाप्यतर्पयत्

अथ भुक्तवती प्रीता राजानं मन्त्रिभिर्वृतम्

सर्वभाष्यविदां मध्ये चोदयामास भिक्षुकी

सुलभा त्वस्य धर्मेषु मुक्तो नेति ससंशया

सत्त्वं सत्त्वेन योगज्ञा प्रविवेश महीपते

नेत्राभ्यां नेत्रयोरस्य रश्मीन्संयोज्य रश्मिभिः

सा स्म संचोदयिष्यन्तं योगबन्धैर्बबन्ध ह

जनकोऽप्युत्स्मयन्राजा भावमस्या विशेषयन्

प्रतिजग्राह भावेन भावमस्या नृपोत्तमः

तदेकस्मिन्नधिष्ठाने संवादः श्रूयतामयम्

छत्रादिषु विमुक्तस्य मुक्तायाश्च त्रिदण्डके

भगवत्याः क्व चर्येयं कृता क्व च गमिष्यसि

कस्य च त्वं कुतो वेति पप्रच्छैनां महीपतिः

श्रुते वयसि जातौ च सद्भावो नाधिगम्यते

एष्वर्थेषूत्तरं तस्मात्प्रवेद्यं सत्समागमे

छत्रादिषु विशेषेषु मुक्तं मां विद्धि सर्वशः

स त्वां संमन्तुमिच्छामि मानार्हासि मता हि मे

यस्माच्चैतन्मया प्राप्तं ज्ञानं वैशेषिकं पुरा

यस्य नान्यः प्रवक्तास्ति मोक्षे तमपि मे शृणु

पाराशर्यसगोत्रस्य वृद्धस्य सुमहात्मनः

भिक्षोः पञ्चशिखस्याहं शिष्यः परमसंमतः

सांख्यज्ञाने तथा योगे महीपालविधौ तथा

त्रिविधे मोक्षधर्मेऽस्मिन्गताध्वा छिन्नसंशयः

स यथाशास्त्रदृष्टेन मार्गेणेह परिव्रजन्

वार्षिकांश्चतुरो मासान्पुरा मयि सुखोषितः

तेनाहं सांख्यमुख्येन सुदृष्टार्थेन तत्त्वतः

श्रावितस्त्रिविधं मोक्षं न च राज्याद्विचालितः

सोऽहं तामखिलां वृत्तिं त्रिविधां मोक्षसंहिताम्

मुक्तरागश्चराम्येकः पदे परमके स्थितः

वैराग्यं पुनरेतस्य मोक्षस्य परमो विधिः

ज्ञानादेव च वैराग्यं जायते येन मुच्यते

ज्ञानेन कुरुते यत्नं यत्नेन प्राप्यते महत्

महद्द्वंद्वप्रमोक्षाय सा सिद्धिर्या वयोतिगा