Shanti Parva, Adhyaya 292

एवमप्रतिबुद्धत्वादबुद्धमनुवर्तते

देहाद्देहसहस्राणि तथा समभिपद्यते

तिर्यग्योनिसहस्रेषु कदाचिद्देवतास्वपि

उपपद्यति संयोगाद्गुणैः सह गुणक्षयात्

मानुषत्वाद्दिवं याति दिवो मानुष्यमेव च

मानुष्यान्निरयस्थानमानन्त्यं प्रतिपद्यते

कोशकारो यथात्मानं कीटः समनुरुन्धति

सूत्रतन्तुगुणैर्नित्यं तथायमगुणो गुणैः

द्वंद्वमेति च निर्द्वंद्वस्तासु तास्विह योनिषु

शीर्षरोगेऽक्षिरोगे च दन्तशूले गलग्रहे

जलोदरेऽर्शसां रोगे ज्वरगण्डविषूचिके

श्वित्रे कुष्ठेऽग्निदाहे च सिध्मापस्मारयोरपि

यानि चान्यानि द्वंद्वानि प्राकृतानि शरीरिषु

उत्पद्यन्ते विचित्राणि तान्येषोऽप्यभिमन्यते

अभिमन्यत्यभीमानात्तथैव सुकृतान्यपि

एकवासाश्च दुर्वासाः शायी नित्यमधस्तथा

मण्डूकशायी च तथा वीरासनगतस्तथा

चीरधारणमाकाशे शयनं स्थानमेव च

इष्टकाप्रस्तरे चैव कण्टकप्रस्तरे तथा

भस्मप्रस्तरशायी च भूमिशय्यानुलेपनः

वीरस्थानाम्बुपङ्के च शयनं फलकेषु च

विविधासु च शय्यासु फलगृद्ध्यान्वितोऽफलः

मुञ्जमेखलनग्नत्वं क्षौमकृष्णाजिनानि च

शाणीवालपरीधानो व्याघ्रचर्मपरिच्छदः

सिंहचर्मपरीधानः पट्टवासास्तथैव च

कीटकावसनश्चैव चीरवासास्तथैव च

वस्त्राणि चान्यानि बहून्यभिमन्यत्यबुद्धिमान्

भोजनानि विचित्राणि रत्नानि विविधानि च

एकवस्त्रान्तराशित्वमेककालिकभोजनम्

चतुर्थाष्टमकालश्च षष्ठकालिक एव च

षड्रात्रभोजनश्चैव तथैवाष्टाहभोजनः

सप्तरात्रदशाहारो द्वादशाहार एव च

मासोपवासी मूलाशी फलाहारस्तथैव च

वायुभक्षोऽम्बुपिण्याकगोमयादन एव च

गोमूत्रभोजनश्चैव शाकपुष्पाद एव च

शैवालभोजनश्चैव तथाचामेन वर्तयन्

वर्तयञ्शीर्णपर्णैश्च प्रकीर्णफलभोजनः

विविधानि च कृच्छ्राणि सेवते सुखकाङ्क्षया

चान्द्रायणानि विधिवल्लिङ्गानि विविधानि च

चातुराश्रम्यपन्थानमाश्रयत्याश्रमानपि

उपासीनश्च पाषण्डान्गुहाः शैलांस्तथैव च

विविक्ताश्च शिलाछायास्तथा प्रस्रवणानि च

विविधानि च जप्यानि विविधानि व्रतानि च

नियमान्सुविचित्रांश्च विविधानि तपांसि च

यज्ञांश्च विविधाकारान्विधींश्च विविधांस्तथा

वणिक्पथं द्विजक्षत्रं वैश्यशूद्रं तथैव च

दानं च विविधाकारं दीनान्धकृपणेष्वपि

अभिमन्यत्यसंबोधात्तथैव त्रिविधान्गुणान्

सत्त्वं रजस्तमश्चैव धर्मार्थौ काम एव च

प्रकृत्यात्मानमेवात्मा एवं प्रविभजत्युत

स्वधाकारवषट्कारौ स्वाहाकारनमस्क्रियाः

याजनाध्यापनं दानं तथैवाहुः प्रतिग्रहम्

यजनाध्ययने चैव यच्चान्यदपि किंचन

जन्ममृत्युविवादे च तथा विशसनेऽपि च

शुभाशुभमयं सर्वमेतदाहुः क्रियापथम्

प्रकृतिः कुरुते देवी महाप्रलयमेव च

दिवसान्ते गुणानेतानभ्येत्यैकोऽवतिष्ठति

रश्मिजालमिवादित्यस्तत्कालेन नियच्छति

एवमेषोऽसकृत्सर्वं क्रीडार्थमभिमन्यते

आत्मरूपगुणानेतान्विविधान्हृदयप्रियान्

एवमेव विकुर्वाणः सर्गप्रलयकर्मणी

क्रियाक्रियापथे रक्तस्त्रिगुणस्त्रिगुणातिगः

क्रियाक्रियापथोपेतस्तथा तदिति मन्यते