Shanti Parva, Adhyaya 219

अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्

शतक्रतोश्च संवादं नमुचेश्च युधिष्ठिर

श्रिया विहीनमासीनमक्षोभ्यमिव सागरम्

भवाभवज्ञं भूतानामित्युवाच पुरंदरः

बद्धः पाशैश्च्युतः स्थानाद्द्विषतां वशमागतः

श्रिया विहीनो नमुचे शोचस्याहो न शोचसि

अनवाप्यं च शोकेन शरीरं चोपतप्यते

अमित्राश्च प्रहृष्यन्ति नास्ति शोके सहायता

तस्माच्छक्र न शोचामि सर्वं ह्येवेदमन्तवत्

संतापाद्भ्रश्यते रूपं धर्मश्चैव सुरेश्वर

विनीय खलु तद्दुःखमागतं वैमनस्यजम्

ध्यातव्यं मनसा हृद्यं कल्याणं संविजानता

यथा यथा हि पुरुषः कल्याणे कुरुते मनः

तदैवास्य प्रसीदन्ति सर्वार्था नात्र संशयः

एकः शास्ता न द्वितीयोऽस्ति शास्ता; गर्भे शयानं पुरुषं शास्ति शास्ता

तेनानुशिष्टः प्रवणादिवोदकं; यथा नियुक्तोऽस्मि तथा वहामि

भावाभावावभिजानन्गरीयो; जानामि श्रेयो न तु तत्करोमि

आशाः सुशर्म्याः सुहृदां सुकुर्व;न्यथा नियुक्तोऽस्मि तथा वहामि

यथा यथास्य प्राप्तव्यं प्राप्नोत्येव तथा तथा

भवितव्यं यथा यच्च भवत्येव तथा तथा

यत्र यत्रैव संयुङ्क्ते धाता गर्भं पुनः पुनः

तत्र तत्रैव वसति न यत्र स्वयमिच्छति

भावो योऽयमनुप्राप्तो भवितव्यमिदं मम

इति यस्य सदा भावो न स मुह्येत्कदाचन

पर्यायैर्हन्यमानानामभियोक्ता न विद्यते

दुःखमेतत्तु यद्द्वेष्टा कर्ताहमिति मन्यते

ऋषींश्च देवांश्च महासुरांश्च; त्रैविद्यवृद्धांश्च वने मुनींश्च

कान्नापदो नोपनमन्ति लोके; परावरज्ञास्तु न संभ्रमन्ति

न पण्डितः क्रुध्यति नापि सज्जते; न चापि संसीदति न प्रहृष्यति

न चार्थकृच्छ्रव्यसनेषु शोचति; स्थितः प्रकृत्या हिमवानिवाचलः

यमर्थसिद्धिः परमा न हर्षये;त्तथैव काले व्यसनं न मोहयेत्

सुखं च दुःखं च तथैव मध्यमं; निषेवते यः स धुरंधरो नरः

यां यामवस्थां पुरुषोऽधिगच्छे;त्तस्यां रमेतापरितप्यमानः

एवं प्रवृद्धं प्रणुदेन्मनोजं; संतापमायासकरं शरीरात्

तत्सदः स परिषत्सभासदः; प्राप्य यो न कुरुते सभाभयम्

धर्मतत्त्वमवगाह्य बुद्धिमा;न्योऽभ्युपैति स पुमान्धुरंधरः

प्राज्ञस्य कर्माणि दुरन्वयानि; न वै प्राज्ञो मुह्यति मोहकाले

स्थानाच्च्युतश्चेन्न मुमोह गौतम;स्तावत्कृच्छ्रामापदं प्राप्य वृद्धः

न मन्त्रबलवीर्येण प्रज्ञया पौरुषेण वा

अलभ्यं लभते मर्त्यस्तत्र का परिदेवना

यदेवमनुजातस्य धातारो विदधुः पुरा

तदेवानुभविष्यामि किं मे मृत्युः करिष्यति

लब्धव्यान्येव लभते गन्तव्यान्येव गच्छति

प्राप्तव्यान्येव प्राप्नोति दुःखानि च सुखानि च

एतद्विदित्वा कार्त्स्न्येन यो न मुह्यति मानवः

कुशलः सुखदुःखेषु स वै सर्वधनेश्वरः