Shanti Parva, Adhyaya 173

बान्धवाः कर्म वित्तं वा प्रज्ञा वेह पितामह

नरस्य का प्रतिष्ठा स्यादेतत्पृष्टो वदस्व मे

प्रज्ञा प्रतिष्ठा भूतानां प्रज्ञा लाभः परो मतः

प्रज्ञा नैःश्रेयसी लोके प्रज्ञा स्वर्गो मतः सताम्

प्रज्ञया प्रापितार्थो हि बलिरैश्वर्यसंक्षये

प्रह्रादो नमुचिर्मङ्किस्तस्याः किं विद्यते परम्

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्

इन्द्रकाश्यपसंवादं तन्निबोध युधिष्ठिर

वैश्यः कश्चिदृषिं तात काश्यपं संशितव्रतम्

रथेन पातयामास श्रीमान्दृप्तस्तपस्विनम्

आर्तः स पतितः क्रुद्धस्त्यक्त्वात्मानमथाब्रवीत्

मरिष्याम्यधनस्येह जीवितार्थो न विद्यते

तथा मुमूर्षुमासीनमकूजन्तमचेतसम्

इन्द्रः सृगालरूपेण बभाषे क्रुद्धमानसम्

मनुष्ययोनिमिच्छन्ति सर्वभूतानि सर्वशः

मनुष्यत्वे च विप्रत्वं सर्व एवाभिनन्दति

मनुष्यो ब्राह्मणश्चासि श्रोत्रियश्चासि काश्यप

सुदुर्लभमवाप्यैतददोषान्मर्तुमिच्छसि

सर्वे लाभाः साभिमाना इति सत्या बत श्रुतिः

संतोषणीयरूपोऽसि लोभाद्यदभिमन्यसे

अहो सिद्धार्थता तेषां येषां सन्तीह पाणयः

पाणिमद्भ्यः स्पृहास्माकं यथा तव धनस्य वै

न पाणिलाभादधिको लाभः कश्चन विद्यते

अपाणित्वाद्वयं ब्रह्मन्कण्टकान्नोद्धरामहे

अथ येषां पुनः पाणी देवदत्तौ दशाङ्गुली

उद्धरन्ति कृमीनङ्गाद्दशमानान्कषन्ति च

हिमवर्षातपानां च परित्राणानि कुर्वते

चेलमन्नं सुखं शय्यां निवातं चोपभुञ्जते

अधिष्ठाय च गां लोके भुञ्जते वाहयन्ति च

उपायैर्बहुभिश्चैव वश्यानात्मनि कुर्वते

ये खल्वजिह्वाः कृपणा अल्पप्राणा अपाणयः

सहन्ते तानि दुःखानि दिष्ट्या त्वं न तथा मुने

दिष्ट्या त्वं न सृगालो वै न कृमिर्न च मूषकः

न सर्पो न च मण्डूको न चान्यः पापयोनिजः

एतावतापि लाभेन तोष्टुमर्हसि काश्यप

किं पुनर्योऽसि सत्त्वानां सर्वेषां ब्राह्मणोत्तमः

इमे मां कृमयोऽदन्ति तेषामुद्धरणाय मे

नास्ति शक्तिरपाणित्वात्पश्यावस्थामिमां मम

अकार्यमिति चैवेमं नात्मानं संत्यजाम्यहम्

नेतः पापीयसीं योनिं पतेयमपरामिति

मध्ये वै पापयोनीनां सार्गाली यामहं गतः

पापीयस्यो बहुतरा इतोऽन्याः पापयोनयः

जात्यैवैके सुखतराः सन्त्यन्ये भृशदुःखिताः

नैकान्तसुखमेवेह क्वचित्पश्यामि कस्यचित्

मनुष्या ह्याढ्यतां प्राप्य राज्यमिच्छन्त्यनन्तरम्

राज्याद्देवत्वमिच्छन्ति देवत्वादिन्द्रतामपि

भवेस्त्वं यद्यपि त्वाढ्यो न राजा न च दैवतम्

देवत्वं प्राप्य चेन्द्रत्वं नैव तुष्येस्तथा सति

न तृप्तिः प्रियलाभेऽस्ति तृष्णा नाद्भिः प्रशाम्यति

संप्रज्वलति सा भूयः समिद्भिरिव पावकः

अस्त्येव त्वयि शोको वै हर्षश्चास्ति तथा त्वयि

सुखदुःखे तथा चोभे तत्र का परिदेवना

परिच्छिद्यैव कामानां सर्वेषां चैव कर्मणाम्

मूलं रुन्धीन्द्रियग्रामं शकुन्तानिव पञ्जरे

न खल्वप्यरसज्ञस्य कामः क्वचन जायते

संस्पर्शाद्दर्शनाद्वापि श्रवणाद्वापि जायते

न त्वं स्मरसि वारुण्या लट्वाकानां च पक्षिणाम्

ताभ्यां चाभ्यधिको भक्ष्यो न कश्चिद्विद्यते क्वचित्

यानि चान्यानि दूरेषु भक्ष्यभोज्यानि काश्यप

येषामभुक्तपूर्वं ते तेषामस्मृतिरेव च