Shanti Parva, Adhyaya 162

पितामह महाप्राज्ञ कुरूणां कीर्तिवर्धन

प्रश्नं कंचित्प्रवक्ष्यामि तन्मे व्याख्यातुमर्हसि

कीदृशा मानवाः सौम्याः कैः प्रीतिः परमा भवेत्

आयत्यां च तदात्वे च के क्षमास्तान्वदस्व मे

न हि तत्र धनं स्फीतं न च संबन्धिबान्धवाः

तिष्ठन्ति यत्र सुहृदस्तिष्ठन्तीति मतिर्मम

दुर्लभो हि सुहृच्छ्रोता दुर्लभश्च हितः सुहृत्

एतद्धर्मभृतां श्रेष्ठ सर्वं व्याख्यातुमर्हसि

संधेयान्पुरुषान्राजन्नसंधेयांश्च तत्त्वतः

वदतो मे निबोध त्वं निखिलेन युधिष्ठिर

लुब्धः क्रूरस्त्यक्तधर्मा निकृतः शठ एव च

क्षुद्रः पापसमाचारः सर्वशङ्की तथालसः

दीर्घसूत्रोऽनृजुः कष्टो गुरुदारप्रधर्षकः

व्यसने यः परित्यागी दुरात्मा निरपत्रपः

सर्वतः पापदर्शी च नास्तिको वेदनिन्दकः

संप्रकीर्णेन्द्रियो लोके यः कामनिरतश्चरेत्

असत्यो लोकविद्विष्टः समये चानवस्थितः

पिशुनोऽथाकृतप्रज्ञो मत्सरी पापनिश्चयः

दुःशीलोऽथाकृतात्मा च नृशंसः कितवस्तथा

मित्रैरर्थकृती नित्यमिच्छत्यर्थपरश्च यः

वहतश्च यथाशक्ति यो न तुष्यति मन्दधीः

अमित्रमिव यो भुङ्क्ते सदा मित्रं नरर्षभ

अस्थानक्रोधनो यश्च अकस्माच्च विरज्यते

सुहृदश्चैव कल्याणानाशु त्यजति किल्बिषी

अल्पेऽप्यपकृते मूढस्तथाज्ञानात्कृतेऽपि च

कार्योपसेवी मित्रेषु मित्रद्वेषी नराधिप

शत्रुर्मित्रमुखो यश्च जिह्मप्रेक्षी विलोभनः

न रज्यति च कल्याणे यस्त्यजेत्तादृशं नरम्

पानपो द्वेषणः क्रूरो निर्घृणः परुषस्तथा

परोपतापी मित्रध्रुक्तथा प्राणिवधे रतः

कृतघ्नश्चाधमो लोके न संधेयः कथंचन

छिद्रान्वेषी न संधेयः संधेयानपि मे शृणु

कुलीना वाक्यसंपन्ना ज्ञानविज्ञानकोविदाः

मित्रज्ञाश्च कृतज्ञाश्च सर्वज्ञाः शोकवर्जिताः

माधुर्यगुणसंपन्नाः सत्यसंधा जितेन्द्रियाः

व्यायामशीलाः सततं भृतपुत्राः कुलोद्गताः

रूपवन्तो गुणोपेतास्तथालुब्धा जितश्रमाः

दोषैर्वियुक्ताः प्रथितैस्ते ग्राह्याः पार्थिवेन ह

यथाशक्तिसमाचाराः सन्तस्तुष्यन्ति हि प्रभो

नास्थाने क्रोधवन्तश्च न चाकस्माद्विरागिणः

विरक्ताश्च न रुष्यन्ति मनसाप्यर्थकोविदाः

आत्मानं पीडयित्वापि सुहृत्कार्यपरायणाः

न विरज्यन्ति मित्रेभ्यो वासो रक्तमिवाविकम्

दोषांश्च लोभमोहादीनर्थेषु युवतिष्वथ

न दर्शयन्ति सुहृदां विश्वस्ता बन्धुवत्सलाः

लोष्टकाञ्चनतुल्यार्थाः सुहृत्स्वशठबुद्धयः

ये चरन्त्यनभीमाना निसृष्टार्थविभूषणाः

संगृह्णन्तः परिजनं स्वाम्यर्थपरमाः सदा

ईदृशैः पुरुषश्रेष्ठैः संधिं यः कुरुते नृपः

तस्य विस्तीर्यते राष्ट्रं ज्योत्स्ना ग्रहपतेरिव

शास्त्रनित्या जितक्रोधा बलवन्तो रणप्रियाः

क्षान्ताः शीलगुणोपेताः संधेयाः पुरुषोत्तमाः

ये च दोषसमायुक्ता नराः प्रोक्ता मयानघ

तेषामप्यधमो राजन्कृतघ्नो मित्रघातकः

त्यक्तव्यः स दुराचारः सर्वेषामिति निश्चयः

विस्तरेणार्थसंबन्धं श्रोतुमिच्छामि पार्थिव

मित्रद्रोही कृतघ्नश्च यः प्रोक्तस्तं च मे वद

हन्त ते वर्तयिष्येऽहमितिहासं पुरातनम्

उदीच्यां दिशि यद्वृत्तं म्लेच्छेषु मनुजाधिप

ब्राह्मणो मध्यदेशीयः कृष्णाङ्गो ब्रह्मवर्जितः

ग्रामं प्रेक्ष्य जनाकीर्णं प्राविशद्भैक्षकाङ्क्षया

तत्र दस्युर्धनयुतः सर्ववर्णविशेषवित्

ब्रह्मण्यः सत्यसंधश्च दाने च निरतोऽभवत्