Shanti Parva, Adhyaya 160

कथान्तरमथासाद्य खड्गयुद्धविशारदः

नकुलः शरतल्पस्थमिदमाह पितामहम्

धनुः प्रहरणं श्रेष्ठमिति वादः पितामह

मतस्तु मम धर्मज्ञ खड्ग एव सुसंशितः

विशीर्णे कार्मुके राजन्प्रक्षीणेषु च वाजिषु

खड्गेन शक्यते युद्धे साध्वात्मा परिरक्षितुम्

शरासनधरांश्चैव गदाशक्तिधरांस्तथा

एकः खड्गधरो वीरः समर्थः प्रतिबाधितुम्

अत्र मे संशयश्चैव कौतूहलमतीव च

किं स्वित्प्रहरणं श्रेष्ठं सर्वयुद्धेषु पार्थिव

कथं चोत्पादितः खड्गः कस्यार्थाय च केन वा

पूर्वाचार्यं च खड्गस्य प्रब्रूहि प्रपितामह

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा माद्रीपुत्रस्य धीमतः

सर्वकौशलसंयुक्तं सूक्ष्मचित्रार्थवच्छुभम्

ततस्तस्योत्तरं वाक्यं स्वरवर्णोपपादितम्

शिक्षान्यायोपसंपन्नं द्रोणशिष्याय पृच्छते

उवाच सर्वधर्मज्ञो धनुर्वेदस्य पारगः

शरतल्पगतो भीष्मो नकुलाय महात्मने

तत्त्वं शृणुष्व माद्रेय यदेतत्परिपृच्छसि

प्रबोधितोऽस्मि भवता धातुमानिव पर्वतः

सलिलैकार्णवं तात पुरा सर्वमभूदिदम्

निष्प्रकम्पमनाकाशमनिर्देश्यमहीतलम्

तमःसंवृतमस्पर्शमतिगम्भीरदर्शनम्

निःशब्दं चाप्रमेयं च तत्र जज्ञे पितामहः

सोऽसृजद्वायुमग्निं च भास्करं चापि वीर्यवान्

आकाशमसृजच्चोर्ध्वमधो भूमिं च नैरृतिम्

नभः सचन्द्रतारं च नक्षत्राणि ग्रहांस्तथा

संवत्सरानहोरात्रानृतूनथ लवान्क्षणान्

ततः शरीरं लोकस्थं स्थापयित्वा पितामहः

जनयामास भगवान्पुत्रानुत्तमतेजसः

मरीचिमृषिमत्रिं च पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम्

वसिष्ठाङ्गिरसौ चोभौ रुद्रं च प्रभुमीश्वरम्

प्राचेतसस्तथा दक्षः कन्याः षष्टिमजीजनत्

ता वै ब्रह्मर्षयः सर्वाः प्रजार्थं प्रतिपेदिरे

ताभ्यो विश्वानि भूतानि देवाः पितृगणास्तथा

गन्धर्वाप्सरसश्चैव रक्षांसि विविधानि च

पतत्रिमृगमीनाश्च प्लवंगाश्च महोरगाः

नानाकृतिबलाश्चान्ये जलक्षितिविचारिणः

औद्भिदाः स्वेदजाश्चैव अण्डजाश्च जरायुजाः

जज्ञे तात तथा सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम्

भूतसर्गमिमं कृत्वा सर्वलोकपितामहः

शाश्वतं वेदपठितं धर्मं च युयुजे पुनः

तस्मिन्धर्मे स्थिता देवाः सहाचार्यपुरोहिताः

आदित्या वसवो रुद्राः ससाध्या मरुदश्विनः

भृग्वत्र्यङ्गिरसः सिद्धाः काश्यपश्च तपोधनः

वसिष्ठगौतमागस्त्यास्तथा नारदपर्वतौ

ऋषयो वालखिल्याश्च प्रभासाः सिकतास्तथा

घृताचाः सोमवायव्या वैखानसमरीचिपाः

अकृष्टाश्चैव हंसाश्च ऋषयोऽथाग्नियोनिजाः

वानप्रस्थाः पृश्नयश्च स्थिता ब्रह्मानुशासने

दानवेन्द्रास्त्वतिक्रम्य तत्पितामहशासनम्

धर्मस्यापचयं चक्रुः क्रोधलोभसमन्विताः

हिरण्यकशिपुश्चैव हिरण्याक्षो विरोचनः

शम्बरो विप्रचित्तिश्च प्रह्रादो नमुचिर्बलिः

एते चान्ये च बहवः सगणा दैत्यदानवाः

धर्मसेतुमतिक्रम्य रेमिरेऽधर्मनिश्चयाः

सर्वे स्म तुल्यजातीया यथा देवास्तथा वयम्

इत्येवं हेतुमास्थाय स्पर्धमानाः सुरर्षिभिः

न प्रियं नाप्यनुक्रोशं चक्रुर्भूतेषु भारत

त्रीनुपायानतिक्रम्य दण्डेन रुरुधुः प्रजाः

न जग्मुः संविदं तैश्च दर्पादसुरसत्तमाः