Shanti Parva, Adhyaya 122

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्

अङ्गेषु राजा द्युतिमान्वसुहोम इति श्रुतः

स राजा धर्मनित्यः सन्सह पत्न्या महातपाः

मुञ्जपृष्ठं जगामाथ देवर्षिगणपूजितम्

तत्र शृङ्गे हिमवतो मेरौ कनकपर्वते

यत्र मुञ्जवटे रामो जटाहरणमादिशत्

तदाप्रभृति राजेन्द्र ऋषिभिः संशितव्रतैः

मुञ्जपृष्ठ इति प्रोक्तः स देशो रुद्रसेवितः

स तत्र बहुभिर्युक्तः सदा श्रुतिमयैर्गुणैः

ब्राह्मणानामनुमतो देवर्षिसदृशोऽभवत्

तं कदाचिददीनात्मा सखा शक्रस्य मानितः

अभ्यागच्छन्महीपालो मान्धाता शत्रुकर्शनः

सोऽभिसृत्य तु मान्धाता वसुहोमं नराधिपम्

दृष्ट्वा प्रकृष्टं तपसा विनयेनाभ्यतिष्ठत

वसुहोमोऽपि राज्ञो वै गामर्घ्यं च न्यवेदयत्

अष्टाङ्गस्य च राज्यस्य पप्रच्छ कुशलं तदा

सद्भिराचरितं पूर्वं यथावदनुयायिनम्

अपृच्छद्वसुहोमस्तं राजन्किं करवाणि ते

सोऽब्रवीत्परमप्रीतो मान्धाता राजसत्तमम्

वसुहोमं महाप्राज्ञमासीनं कुरुनन्दन

बृहस्पतेर्मतं राजन्नधीतं सकलं त्वया

तथैवौशनसं शास्त्रं विज्ञातं ते नराधिप

तदहं श्रोतुमिच्छामि दण्ड उत्पद्यते कथम्

किं वापि पूर्वं जागर्ति किं वा परममुच्यते

कथं क्षत्रियसंस्थश्च दण्डः संप्रत्यवस्थितः

ब्रूहि मे सुमहाप्राज्ञ ददाम्याचार्यवेतनम्

शृणु राजन्यथा दण्डः संभूतो लोकसंग्रहः

प्रजाविनयरक्षार्थं धर्मस्यात्मा सनातनः

ब्रह्मा यियक्षुर्भगवान्सर्वलोकपितामहः

ऋत्विजं नात्मना तुल्यं ददर्शेति हि नः श्रुतम्

स गर्भं शिरसा देवो वर्षपूगानधारयत्

पूर्णे वर्षसहस्रे तु स गर्भः क्षुवतोऽपतत्

स क्षुपो नाम संभूतः प्रजापतिररिंदम

ऋत्विगासीत्तदा राजन्यज्ञे तस्य महात्मनः

तस्मिन्प्रवृत्ते सत्रे तु ब्रह्मणः पार्थिवर्षभ

हृष्टरूपप्रचारत्वाद्दण्डः सोऽन्तर्हितोऽभवत्

तस्मिन्नन्तर्हिते चाथ प्रजानां संकरोऽभवत्

नैव कार्यं न चाकार्यं भोज्याभोज्यं न विद्यते

पेयापेयं कुतः सिद्धिर्हिंसन्ति च परस्परम्

गम्यागम्यं तदा नासीत्परस्वं स्वं च वै समम्

परस्परं विलुम्पन्ते सारमेया इवामिषम्

अबलं बलिनो जघ्नुर्निर्मर्यादमवर्तत

ततः पितामहो विष्णुं भगवन्तं सनातनम्

संपूज्य वरदं देवं महादेवमथाब्रवीत्

अत्र साध्वनुकम्पां वै कर्तुमर्हसि केवलम्

संकरो न भवेदत्र यथा वै तद्विधीयताम्

ततः स भगवान्ध्यात्वा चिरं शूलजटाधरः

आत्मानमात्मना दण्डमसृजद्देवसत्तमः

तस्माच्च धर्मचरणां नीतिं देवीं सरस्वतीम्

असृजद्दण्डनीतिः सा त्रिषु लोकेषु विश्रुता

भूयः स भगवान्ध्यात्वा चिरं शूलवरायुधः

तस्य तस्य निकायस्य चकारैकैकमीशरम्

देवानामीश्वरं चक्रे देवं दशशतेक्षणम्

यमं वैवस्वतं चापि पितॄणामकरोत्पतिम्

धनानां रक्षसां चापि कुबेरमपि चेश्वरम्

पर्वतानां पतिं मेरुं सरितां च महोदधिम्

अपां राज्ये सुराणां च विदधे वरुणं प्रभुम्

मृत्युं प्राणेश्वरमथो तेजसां च हुताशनम्

रुद्राणामपि चेशानं गोप्तारं विदधे प्रभुः

महात्मानं महादेवं विशालाक्षं सनातनम्