Shanti Parva, Adhyaya 104

कथं मृदौ कथं तीक्ष्णे महापक्षे च पार्थिव

अरौ वर्तेत नृपतिस्तन्मे ब्रूहि पितामह

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्

बृहस्पतेश्च संवादमिन्द्रस्य च युधिष्ठिर

बृहस्पतिं देवपतिरभिवाद्य कृताञ्जलिः

उपसंगम्य पप्रच्छ वासवः परवीरहा

अहितेषु कथं ब्रह्मन्वर्तयेयमतन्द्रितः

असमुच्छिद्य चैवेनान्नियच्छेयमुपायतः

सेनयोर्व्यतिषङ्गेण जयः साधारणो भवेत्

किं कुर्वाणं न मां जह्याज्ज्वलिता श्रीः प्रतापिनी

ततो धर्मार्थकामानां कुशलः प्रतिभानवान्

राजधर्मविधानज्ञः प्रत्युवाच पुरंदरम्

न जातु कलहेनेच्छेन्नियन्तुमपकारिणः

बालसंसेवितं ह्येतद्यदमर्षो यदक्षमा

न शत्रुर्विवृतः कार्यो वधमस्याभिकाङ्क्षता

क्रोधं बलममर्षं च नियम्यात्मजमात्मनि

अमित्रमुपसेवेत विश्वस्तवदविश्वसन्

प्रियमेव वदेन्नित्यं नाप्रियं किंचिदाचरेत्

विरमेच्छुष्कवैरेभ्यः कण्ठायासं च वर्जयेत्

यथा वैतंसिको युक्तो द्विजानां सदृशस्वनः

तान्द्विजान्कुरुते वश्यांस्तथा युक्तो महीपतिः

वशं चोपनयेच्छत्रून्निहन्याच्च पुरंदर

न नित्यं परिभूयारीन्सुखं स्वपिति वासव

जागर्त्येव च दुष्टात्मा संकरेऽग्निरिवोत्थितः

न संनिपातः कर्तव्यः सामान्ये विजये सति

विश्वास्यैवोपसंन्यास्यो वशे कृत्वा रिपुः प्रभो

संप्रधार्य सहामात्यैर्मन्त्रविद्भिर्महात्मभिः

उपेक्षमाणोऽवज्ञाते हृदयेनापराजितः

अथास्य प्रहरेत्काले किंचिद्विचलिते पदे

दण्डं च दूषयेदस्य पुरुषैराप्तकारिभिः

आदिमध्यावसानज्ञः प्रच्छन्नं च विचारयेत्

बलानि दूषयेदस्य जानंश्चैव प्रमाणतः

भेदेनोपप्रदानेन संसृजन्नौषधैस्तथा

न त्वेव चेलसंसर्गं रचयेदरिभिः सह

दीर्घकालमपि क्षान्त्वा विहन्यादेव शात्रवान्

कालाकाङ्क्षी यामयेच्च यथा विस्रम्भमाप्नुयुः

न सद्योऽरीन्विनिर्हन्याद्दृष्टस्य विजयोऽज्वरः

न यः शल्यं घट्टयति नवं च कुरुते व्रणम्

प्राप्ते च प्रहरेत्काले न स संवर्तते पुनः

हन्तुकामस्य देवेन्द्र पुरुषस्य रिपुं प्रति

यः कालो हि व्यतिक्रामेत्पुरुषं कालकाङ्क्षिणम्

दुर्लभः स पुनः कालः कालधर्मचिकीर्षुणा

और्जस्थ्यं विजयेदेवं संगृह्णन्साधुसंमतान्

कालेन साधयेन्नित्यं नाप्राप्तेऽभिनिपीडयेत्

विहाय कामं क्रोधं च तथाहंकारमेव च

युक्तो विवरमन्विच्छेदहितानां पुरंदर

मार्दवं दण्ड आलस्यं प्रमादश्च सुरोत्तम

मायाश्च विविधाः शक्र साधयन्त्यविचक्षणम्

निहत्यैतानि चत्वारि मायां प्रतिविधाय च

ततः शक्नोति शत्रूणां प्रहर्तुमविचारयन्

यदैवैकेन शक्येत गुह्यं कर्तुं तदाचरेत्

यच्छन्ति सचिवा गुह्यं मिथो विद्रावयन्त्यपि

अशक्यमिति कृत्वा वा ततोऽन्यैः संविदं चरेत्

ब्रह्मदण्डमदृष्टेषु दृष्टेषु चतुरङ्गिणीम्

भेदं च प्रथमं युञ्ज्यात्तूष्णींदण्डं तथैव च

काले प्रयोजयेद्राजा तस्मिंस्तस्मिंस्तदा तदा

प्रणिपातं च गच्छेत काले शत्रोर्बलीयसः

युक्तोऽस्य वधमन्विच्छेदप्रमत्तः प्रमाद्यतः

प्रणिपातेन दानेन वाचा मधुरया ब्रुवन्

अमित्रमुपसेवेत न तु जातु विशङ्कयेत्

स्थानानि शङ्कितानां च नित्यमेव विवर्जयेत्

न च तेष्वाश्वसेद्द्रुग्ध्वा जाग्रतीह निराकृताः