DharmaPragya
Shanti Parva, Adhyaya 83
Containing 67 sacred Sanskrit shlokas with multi-author commentaries and translations.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 1
Verse 1 of 67
SANSKRIT TEXT
एषा प्रथमतो वृत्तिर्द्वितीयां शृणु भारत यः कश्चिज्जनयेदर्थं राज्ञा रक्ष्यः स मानवः
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 2
Verse 2 of 67
SANSKRIT TEXT
ह्रियमाणममात्येन भृतो वा यदि वाभृतः यो राजकोशं नश्यन्तमाचक्षीत युधिष्ठिर
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 3
Verse 3 of 67
SANSKRIT TEXT
श्रोतव्यं तस्य च रहो रक्ष्यश्चामात्यतो भवेत् अमात्या ह्युपहन्तारं भूयिष्ठं घ्नन्ति भारत
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 4
Verse 4 of 67
SANSKRIT TEXT
राजकोशस्य गोप्तारं राजकोशविलोपकाः समेत्य सर्वे बाधन्ते स विनश्यत्यरक्षितः
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 5
Verse 5 of 67
SANSKRIT TEXT
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् मुनिः कालकवृक्षीयः कौसल्यं यदुवाच ह
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 6
Verse 6 of 67
SANSKRIT TEXT
कोसलानामाधिपत्यं संप्राप्ते क्षेमदर्शिनि मुनिः कालकवृक्षीय आजगामेति नः श्रुतम्
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 7
Verse 7 of 67
SANSKRIT TEXT
स काकं पञ्जरे बद्ध्वा विषयं क्षेमदर्शिनः पूर्वं पर्यचरद्युक्तः प्रवृत्त्यर्थी पुनः पुनः
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 8
Verse 8 of 67
SANSKRIT TEXT
अधीये वायसीं विद्यां शंसन्ति मम वायसाः अनागतमतीतं च यच्च संप्रति वर्तते
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 9
Verse 9 of 67
SANSKRIT TEXT
इति राष्ट्रे परिपतन्बहुशः पुरुषैः सह सर्वेषां राजयुक्तानां दुष्कृतं परिपृष्टवान्
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 10
Verse 10 of 67
SANSKRIT TEXT
स बुद्ध्वा तस्य राष्ट्रस्य व्यवसायं हि सर्वशः राजयुक्तापचारांश्च सर्वान्बुद्ध्वा ततस्ततः
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 11
Verse 11 of 67
SANSKRIT TEXT
तमेव काकमादाय राजानं द्रष्टुमागमत् सर्वज्ञोऽस्मीति वचनं ब्रुवाणः संशितव्रतः
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 12
Verse 12 of 67
SANSKRIT TEXT
स स्म कौसल्यमागम्य राजामात्यमलंकृतम् प्राह काकस्य वचनादमुत्रेदं त्वया कृतम्
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 13
Verse 13 of 67
SANSKRIT TEXT
असौ चासौ च जानीते राजकोशस्त्वया हृतः एवमाख्याति काकोऽयं तच्छीघ्रमनुगम्यताम्
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 14
Verse 14 of 67
SANSKRIT TEXT
तथान्यानपि स प्राह राजकोशहरान्सदा न चास्य वचनं किंचिदकृतं श्रूयते क्वचित्
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 15
Verse 15 of 67
SANSKRIT TEXT
तेन विप्रकृताः सर्वे राजयुक्ताः कुरूद्वह तमतिक्रम्य सुप्तस्य निशि काकमपोथयन्
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 16
Verse 16 of 67
SANSKRIT TEXT
वायसं तु विनिर्भिन्नं दृष्ट्वा बाणेन पञ्जरे पूर्वाह्णे ब्राह्मणो वाक्यं क्षेमदर्शिनमब्रवीत्
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 17
Verse 17 of 67
SANSKRIT TEXT
राजंस्त्वामभयं याचे प्रभुं प्राणधनेश्वरम् अनुज्ञातस्त्वया ब्रूयां वचनं त्वत्पुरो हितम्
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 18
Verse 18 of 67
SANSKRIT TEXT
मित्रार्थमभिसंतप्तो भक्त्या सर्वात्मना गतः अयं तवार्थं हरते यो ब्रूयादक्षमान्वितः
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 19
Verse 19 of 67
SANSKRIT TEXT
संबुबोधयिषुर्मित्रं सदश्वमिव सारथिः अतिमन्युप्रसक्तो हि प्रसज्य हितकारणम्
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 20
Verse 20 of 67
SANSKRIT TEXT
तथाविधस्य सुहृदः क्षन्तव्यं संविजानता ऐश्वर्यमिच्छता नित्यं पुरुषेण बुभूषता
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 21
Verse 21 of 67
SANSKRIT TEXT
तं राजा प्रत्युवाचेदं यन्मा किंचिद्भवान्वदेत् कस्मादहं न क्षमेयमाकाङ्क्षन्नात्मनो हितम्
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 22
Verse 22 of 67
SANSKRIT TEXT
ब्राह्मण प्रतिजानीहि प्रब्रूहि यदि चेच्छसि करिष्यामि हि ते वाक्यं यद्यन्मां विप्र वक्ष्यसि
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 23
Verse 23 of 67
SANSKRIT TEXT
ज्ञात्वा नयानपायांश्च भृत्यतस्ते भयानि च भक्त्या वृत्तिं समाख्यातुं भवतोऽन्तिकमागमम्
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 24
Verse 24 of 67
SANSKRIT TEXT
प्रागेवोक्तश्च दोषोऽयमाचार्यैर्नृपसेविनाम् अगतीकगतिर्ह्येषा या राज्ञा सह जीविका
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 25
Verse 25 of 67
SANSKRIT TEXT
आशीविषैश्च तस्याहुः संगतं यस्य राजभिः बहुमित्राश्च राजानो बह्वमित्रास्तथैव च
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 26
Verse 26 of 67
SANSKRIT TEXT
तेभ्यः सर्वेभ्य एवाहुर्भयं राजोपसेविनाम् अथैषामेकतो राजन्मुहूर्तादेव भीर्भवेत्
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 27
Verse 27 of 67
SANSKRIT TEXT
नैकान्तेनाप्रमादो हि कर्तुं शक्यो महीपतौ न तु प्रमादः कर्तव्यः कथंचिद्भूतिमिच्छता
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 28
Verse 28 of 67
SANSKRIT TEXT
प्रमादाद्धि स्खलेद्राजा स्खलिते नास्ति जीवितम् अग्निं दीप्तमिवासीदेद्राजानमुपशिक्षितः
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 29
Verse 29 of 67
SANSKRIT TEXT
आशीविषमिव क्रुद्धं प्रभुं प्राणधनेश्वरम् यत्नेनोपचरेन्नित्यं नाहमस्मीति मानवः
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 30
Verse 30 of 67
SANSKRIT TEXT
दुर्व्याहृताच्छङ्कमानो दुष्कृताद्दुरधिष्ठितात् दुरासिताद्दुर्व्रजितादिङ्गितादङ्गचेष्टितात्
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 31
Verse 31 of 67
SANSKRIT TEXT
देवतेव हि सर्वार्थान्कुर्याद्राजा प्रसादितः वैश्वानर इव क्रुद्धः समूलमपि निर्दहेत् इति राजन्मयः प्राह वर्तते च तथैव तत्
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 32
Verse 32 of 67
SANSKRIT TEXT
अथ भूयांसमेवार्थं करिष्यामि पुनः पुनः ददात्यस्मद्विधोऽमात्यो बुद्धिसाहाय्यमापदि
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 33
Verse 33 of 67
SANSKRIT TEXT
वायसश्चैव मे राजन्नन्तकायाभिसंहितः न च मेऽत्र भवान्गर्ह्यो न च येषां भवान्प्रियः हिताहितांस्तु बुध्येथा मा परोक्षमतिर्भव
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 34
Verse 34 of 67
SANSKRIT TEXT
ये त्वादानपरा एव वसन्ति भवतो गृहे अभूतिकामा भूतानां तादृशैर्मेऽभिसंहितम्
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 35
Verse 35 of 67
SANSKRIT TEXT
ये वा भवद्विनाशेन राज्यमिच्छन्त्यनन्तरम् अन्तरैरभिसंधाय राजन्सिध्यन्ति नान्यथा
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 36
Verse 36 of 67
SANSKRIT TEXT
तेषामहं भयाद्राजन्गमिष्याम्यन्यमाश्रमम् तैर्हि मे संधितो बाणः काके निपतितः प्रभो
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 37
Verse 37 of 67
SANSKRIT TEXT
छद्मना मम काकश्च गमितो यमसादनम् दृष्टं ह्येतन्मया राजंस्तपोदीर्घेण चक्षुषा
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 38
Verse 38 of 67
SANSKRIT TEXT
बहुनक्रझषग्राहां तिमिंगिलगणायुताम् काकेन बडिशेनेमामतार्षं त्वामहं नदीम्
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 39
Verse 39 of 67
SANSKRIT TEXT
स्थाण्वश्मकण्टकवतीं व्याघ्रसिंहगजाकुलाम् दुरासदां दुष्प्रवेशां गुहां हैमवतीमिव
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 40
Verse 40 of 67
SANSKRIT TEXT
अग्निना तामसं दुर्गं नौभिराप्यं च गम्यते राजदुर्गावतरणे नोपायं पण्डिता विदुः
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 41
Verse 41 of 67
SANSKRIT TEXT
गहनं भवतो राज्यमन्धकारतमोवृतम् नेह विश्वसितुं शक्यं भवतापि कुतो मया
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 42
Verse 42 of 67
SANSKRIT TEXT
अतो नायं शुभो वासस्तुल्ये सदसती इह वधो ह्येवात्र सुकृते दुष्कृते न च संशयः
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 43
Verse 43 of 67
SANSKRIT TEXT
न्यायतो दुष्कृते घातः सुकृते स्यात्कथं वधः नेह युक्तं चिरं स्थातुं जवेनातो व्रजेद्बुधः
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 44
Verse 44 of 67
SANSKRIT TEXT
सीता नाम नदी राजन्प्लवो यस्यां निमज्जति तथोपमामिमां मन्ये वागुरां सर्वघातिनीम्
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 45
Verse 45 of 67
SANSKRIT TEXT
मधुप्रपातो हि भवान्भोजनं विषसंयुतम् असतामिव ते भावो वर्तते न सतामिव आशीविषैः परिवृतः कूपस्त्वमिव पार्थिव
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 46
Verse 46 of 67
SANSKRIT TEXT
दुर्गतीर्था बृहत्कूला करीरीवेत्रसंयुता नदी मधुरपानीया यथा राजंस्तथा भवान् श्वगृध्रगोमायुयुतो राजहंससमो ह्यसि
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 47
Verse 47 of 67
SANSKRIT TEXT
यथाश्रित्य महावृक्षं कक्षः संवर्धते महान् ततस्तं संवृणोत्येव तमतीत्य च वर्धते
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 48
Verse 48 of 67
SANSKRIT TEXT
तेनैवोपेन्धनो नूनं दावो दहति दारुणः तथोपमा ह्यमात्यास्ते राजंस्तान्परिशोधय
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 49
Verse 49 of 67
SANSKRIT TEXT
भवतैव कृता राजन्भवता परिपालिताः भवन्तं पर्यवज्ञाय जिघांसन्ति भवत्प्रियम्
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 50
Verse 50 of 67
SANSKRIT TEXT
उषितं शङ्कमानेन प्रमादं परिरक्षता अन्तःसर्प इवागारे वीरपत्न्या इवालये शीलं जिज्ञासमानेन राज्ञश्च सहजीविना
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 51
Verse 51 of 67
SANSKRIT TEXT
कच्चिज्जितेन्द्रियो राजा कच्चिदभ्यन्तरा जिताः कच्चिदेषां प्रियो राजा कच्चिद्राज्ञः प्रियाः प्रजाः
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 52
Verse 52 of 67
SANSKRIT TEXT
जिज्ञासुरिह संप्राप्तस्तवाहं राजसत्तम तस्य मे रोचसे राजन्क्षुधितस्येव भोजनम्
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 53
Verse 53 of 67
SANSKRIT TEXT
अमात्या मे न रोचन्ते वितृष्णस्य यथोदकम् भवतोऽर्थकृदित्येव मयि दोषो हि तैः कृतः विद्यते कारणं नान्यदिति मे नात्र संशयः
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 54
Verse 54 of 67
SANSKRIT TEXT
न हि तेषामहं द्रुग्धस्तत्तेषां दोषवद्गतम् अरेर्हि दुर्हताद्भेयं भग्नपृष्ठादिवोरगात्
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 55
Verse 55 of 67
SANSKRIT TEXT
भूयसा परिबर्हेण सत्कारेण च भूयसा पूजितो ब्राह्मणश्रेष्ठ भूयो वस गृहे मम
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 56
Verse 56 of 67
SANSKRIT TEXT
ये त्वां ब्राह्मण नेच्छन्ति न ते वत्स्यन्ति मे गृहे भवतैव हि तज्ज्ञेयं यदिदानीमनन्तरम्
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 57
Verse 57 of 67
SANSKRIT TEXT
यथा स्याद्दुष्कृतो दण्डो यथा च सुकृतं कृतम् तथा समीक्ष्य भगवञ्श्रेयसे विनियुङ्क्ष्व माम्
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 58
Verse 58 of 67
SANSKRIT TEXT
अदर्शयन्निमं दोषमेकैकं दुर्बलं कुरु ततः कारणमाज्ञाय पुरुषं पुरुषं जहि
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 59
Verse 59 of 67
SANSKRIT TEXT
एकदोषा हि बहवो मृद्नीयुरपि कण्टकान् मन्त्रभेदभयाद्राजंस्तस्मादेतद्ब्रवीमि ते
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 60
Verse 60 of 67
SANSKRIT TEXT
वयं तु ब्राह्मणा नाम मृदुदण्डाः कृपालवः स्वस्ति चेच्छामि भवतः परेषां च यथात्मनः
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 61
Verse 61 of 67
SANSKRIT TEXT
राजन्नात्मानमाचक्षे संबन्धी भवतो ह्यहम् मुनिः कालकवृक्षीय इत्येवमभिसंज्ञितः
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 62
Verse 62 of 67
SANSKRIT TEXT
पितुः सखा च भवतः संमतः सत्यसंगरः व्यापन्ने भवतो राज्ये राजन्पितरि संस्थिते
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 63
Verse 63 of 67
SANSKRIT TEXT
सर्वकामान्परित्यज्य तपस्तप्तं तदा मया स्नेहात्त्वां प्रब्रवीम्येतन्मा भूयो विभ्रमेदिति
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 64
Verse 64 of 67
SANSKRIT TEXT
उभे दृष्ट्वा दुःखसुखे राज्यं प्राप्य यदृच्छया राज्येनामात्यसंस्थेन कथं राजन्प्रमाद्यसि
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 65
Verse 65 of 67
SANSKRIT TEXT
ततो राजकुले नान्दी संजज्ञे भूयसी पुनः पुरोहितकुले चैव संप्राप्ते ब्राह्मणर्षभे
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 66
Verse 66 of 67
SANSKRIT TEXT
एकच्छत्रां महीं कृत्वा कौसल्याय यशस्विने मुनिः कालकवृक्षीय ईजे क्रतुभिरुत्तमैः
No translation available in english for this verse.
Shanti Parva, Adhyaya 83, Verse 67
Verse 67 of 67
SANSKRIT TEXT
हितं तद्वचनं श्रुत्वा कौसल्योऽन्वशिषन्महीम् तथा च कृतवान्राजा यथोक्तं तेन भारत
No translation available in english for this verse.