Shanti Parva, Adhyaya 79

व्याख्याता क्षत्रधर्मेण वृत्तिरापत्सु भारत

कथंचिद्वैश्यधर्मेण जीवेद्वा ब्राह्मणो न वा

अशक्तः क्षत्रधर्मेण वैश्यधर्मेण वर्तयेत्

कृषिगोरक्षमास्थाय व्यसने वृत्तिसंक्षये

कानि पण्यानि विक्रीणन्स्वर्गलोकान्न हीयते

ब्राह्मणो वैश्यधर्मेण वर्तयन्भरतर्षभ

सुरा लवणमित्येव तिलान्केसरिणः पशून्

ऋषभान्मधु मांसं च कृतान्नं च युधिष्ठिर

सर्वास्ववस्थास्वेतानि ब्राह्मणः परिवर्जयेत्

एतेषां विक्रयात्तात ब्राह्मणो नरकं व्रजेत्

अजोऽग्निर्वरुणो मेषः सूर्योऽश्वः पृथिवी विराट्

धेनुर्यज्ञश्च सोमश्च न विक्रेयाः कथंचन

पक्वेनामस्य निमयं न प्रशंसन्ति साधवः

निमयेत्पक्वमामेन भोजनार्थाय भारत

वयं सिद्धमशिष्यामो भवान्साधयतामिदम्

एवं समीक्ष्य निमयन्नाधर्मोऽस्ति कदाचन

अत्र ते वर्तयिष्यामि यथा धर्मः पुरातनः

व्यवहारप्रवृत्तानां तन्निबोध युधिष्ठिर

भवतेऽहं ददानीदं भवानेतत्प्रयच्छतु

रुचिते वर्तते धर्मो न बलात्संप्रवर्तते

इत्येवं संप्रवर्तन्त व्यवहाराः पुरातनाः

ऋषीणामितरेषां च साधु चेदमसंशयम्

अथ तात यदा सर्वाः शस्त्रमाददते प्रजाः

व्युत्क्रामन्ति स्वधर्मेभ्यः क्षत्रस्य क्षीयते बलम्

राजा त्राता न लोके स्यात्किं तदा स्यात्परायणम्

एतन्मे संशयं ब्रूहि विस्तरेण पितामह

दानेन तपसा यज्ञैरद्रोहेण दमेन च

ब्राह्मणप्रमुखा वर्णाः क्षेममिच्छेयुरात्मनः

तेषां ये वेदबलिनस्त उत्थाय समन्ततः

राज्ञो बलं वर्धयेयुर्महेन्द्रस्येव देवताः

राज्ञो हि क्षीयमाणस्य ब्रह्मैवाहुः परायणम्

तस्माद्ब्रह्मबलेनैव समुत्थेयं विजानता

यदा तु विजयी राजा क्षेमं राष्ट्रेऽभिसंदधेत्

तदा वर्णा यथाधर्ममाविशेयुः स्वकर्मसु

उन्मर्यादे प्रवृत्ते तु दस्युभिः संकरे कृते

सर्वे वर्णा न दुष्येयुः शस्त्रवन्तो युधिष्ठिर

अथ चेत्सर्वतः क्षत्रं प्रदुष्येद्ब्राह्मणान्प्रति

कस्तस्य ब्राह्मणस्त्राता को धर्मः किं परायणम्

तपसा ब्रह्मचर्येण शस्त्रेण च बलेन च

अमायया मायया च नियन्तव्यं तदा भवेत्

क्षत्रस्याभिप्रवृद्धस्य ब्राह्मणेषु विशेषतः

ब्रह्मैव संनियन्तृ स्यात्क्षत्रं हि ब्रह्मसंभवम्

अद्भ्योऽग्निर्ब्रह्मतः क्षत्रमश्मनो लोहमुत्थितम्

तेषां सर्वत्रगं तेजः स्वासु योनिषु शाम्यति

यदा छिनत्त्ययोऽश्मानमग्निश्चापोऽभिपद्यते

क्षत्रं च ब्राह्मणं द्वेष्टि तदा शाम्यन्ति ते त्रयः

तस्माद्ब्रह्मणि शाम्यन्ति क्षत्रियाणां युधिष्ठिर

समुदीर्णान्यजेयानि तेजांसि च बलानि च

ब्रह्मवीर्ये मृदूभूते क्षत्रवीर्ये च दुर्बले

दुष्टेषु सर्ववर्णेषु ब्राह्मणान्प्रति सर्वशः

ये तत्र युद्धं कुर्वन्ति त्यक्त्वा जीवितमात्मनः

ब्राह्मणान्परिरक्षन्तो धर्ममात्मानमेव च

मनस्विनो मन्युमन्तः पुण्यलोका भवन्ति ते

ब्राह्मणार्थं हि सर्वेषां शस्त्रग्रहणमिष्यते

अति स्विष्टस्वधीतानां लोकानति तपस्विनाम्

अनाशकाग्न्योर्विशतां शूरा यान्ति परां गतिम्

एवमेवात्मनस्त्यागान्नान्यं धर्मं विदुर्जनाः

तेभ्यो नमश्च भद्रं च ये शरीराणि जुह्वति

ब्रह्मद्विषो नियच्छन्तस्तेषां नोऽस्तु सलोकता

ब्रह्मलोकजितः स्वर्ग्यान्वीरांस्तान्मनुरब्रवीत्

यथाश्वमेधावभृथे स्नाताः पूता भवन्त्युत

दुष्कृतः सुकृतश्चैव तथा शस्त्रहता रणे