Shanti Parva, Adhyaya 76

यया वृत्त्या महीपालो विवर्धयति मानवान्

पुण्यांश्च लोकाञ्जयति तन्मे ब्रूहि पितामह

दानशीलो भवेद्राजा यज्ञशीलश्च भारत

उपवासतपःशीलः प्रजानां पालने रतः

सर्वाश्चैव प्रजा नित्यं राजा धर्मेण पालयेत्

उत्थानेनाप्रमादेन पूजयेच्चैव धार्मिकान्

राज्ञा हि पूजितो धर्मस्ततः सर्वत्र पूज्यते

यद्यदाचरते राजा तत्प्रजानां हि रोचते

नित्यमुद्यतदण्डश्च भवेन्मृत्युरिवारिषु

निहन्यात्सर्वतो दस्यून्न कामात्कस्यचित्क्षमेत्

यं हि धर्मं चरन्तीह प्रजा राज्ञा सुरक्षिताः

चतुर्थं तस्य धर्मस्य राजा भारत विन्दति

यदधीते यद्यजते यद्ददाति यदर्चति

राजा चतुर्थभाक्तस्य प्रजा धर्मेण पालयन्

यद्राष्ट्रेऽकुशलं किंचिद्राज्ञोऽरक्षयतः प्रजाः

चतुर्थं तस्य पापस्य राजा भारत विन्दति

अप्याहुः सर्वमेवेति भूयोऽर्धमिति निश्चयः

कर्मणः पृथिवीपाल नृशंसोऽनृतवागपि

तादृशात्किल्बिषाद्राजा शृणु येन प्रमुच्यते

प्रत्याहर्तुमशक्यं स्याद्धनं चोरैर्हृतं यदि

स्वकोशात्तत्प्रदेयं स्यादशक्तेनोपजीवता

सर्ववर्णैः सदा रक्ष्यं ब्रह्मस्वं ब्राह्मणास्तथा

न स्थेयं विषये तेषु योऽपकुर्याद्द्विजातिषु

ब्रह्मस्वे रक्ष्यमाणे हि सर्वं भवति रक्षितम्

तेषां प्रसादे निर्वृत्ते कृतकृत्यो भवेन्नृपः

पर्जन्यमिव भूतानि महाद्रुममिव द्विजाः

नरास्तमुपजीवन्ति नृपं सर्वार्थसाधकम्

न हि कामात्मना राज्ञा सततं शठबुद्धिना

नृशंसेनातिलुब्धेन शक्याः पालयितुं प्रजाः

नाहं राज्यसुखान्वेषी राज्यमिच्छाम्यपि क्षणम्

धर्मार्थं रोचये राज्यं धर्मश्चात्र न विद्यते

तदलं मम राज्येन यत्र धर्मो न विद्यते

वनमेव गमिष्यामि तस्माद्धर्मचिकीर्षया

तत्र मेध्येष्वरण्येषु न्यस्तदण्डो जितेन्द्रियः

धर्ममाराधयिष्यामि मुनिर्मूलफलाशनः

वेदाहं तव या बुद्धिरानृशंस्यगुणैव सा

न च शुद्धानृशंस्येन शक्यं महदुपासितुम्

अपि तु त्वा मृदुं दान्तमत्यार्यमतिधार्मिकम्

क्लीबं धर्मघृणायुक्तं न लोको बहु मन्यते

राजधर्मानवेक्षस्व पितृपैतामहोचितान्

नैतद्राज्ञामथो वृत्तं यथा त्वं स्थातुमिच्छसि

न हि वैक्लव्यसंसृष्टमानृशंस्यमिहास्थितः

प्रजापालनसंभूतं प्राप्ता धर्मफलं ह्यसि

न ह्येतामाशिषं पाण्डुर्न च कुन्त्यन्वयाचत

न चैतां प्राज्ञतां तात यया चरसि मेधया

शौर्यं बलं च सत्त्वं च पिता तव सदाब्रवीत्

माहात्म्यं बलमौदार्यं तव कुन्त्यन्वयाचत

नित्यं स्वाहा स्वधा नित्यमुभे मानुषदैवते

पुत्रेष्वाशासते नित्यं पितरो दैवतानि च

दानमध्ययनं यज्ञः प्रजानां परिपालनम्

धर्ममेतमधर्मं वा जन्मनैवाभ्यजायिथाः

काले धुरि नियुक्तानां वहतां भार आहिते

सीदतामपि कौन्तेय न कीर्तिरवसीदति

समन्ततो विनियतो वहत्यस्खलितो हि यः

निर्दोषकर्मवचनात्सिद्धिः कर्मण एव सा

नैकान्तविनिपातेन विचचारेह कश्चन

धर्मी गृही वा राजा वा ब्रह्मचार्यथ वा पुनः

अल्पं तु साधुभूयिष्ठं यत्कर्मोदारमेव तत्

कृतमेवाकृताच्छ्रेयो न पापीयोऽस्त्यकर्मणः

यदा कुलीनो धर्मज्ञः प्राप्नोत्यैश्वर्यमुत्तमम्

योगक्षेमस्तदा राजन्कुशलायैव कल्पते