Shanti Parva, Adhyaya 68

किमाहुर्दैवतं विप्रा राजानं भरतर्षभ

मनुष्याणामधिपतिं तन्मे ब्रूहि पितामह

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्

बृहस्पतिं वसुमना यथा पप्रच्छ भारत

राजा वसुमना नाम कौसल्यो धीमतां वरः

महर्षिं परिपप्रच्छ कृतप्रज्ञो बृहस्पतिम्

सर्वं वैनयिकं कृत्वा विनयज्ञो बृहस्पतेः

दक्षिणानन्तरो भूत्वा प्रणम्य विधिपूर्वकम्

विधिं पप्रच्छ राज्यस्य सर्वभूतहिते रतः

प्रजानां हितमन्विच्छन्धर्ममूलं विशां पते

केन भूतानि वर्धन्ते क्षयं गच्छन्ति केन च

कमर्चन्तो महाप्राज्ञ सुखमत्यन्तमाप्नुयुः

इति पृष्टो महाराज्ञा कौसल्येनामितौजसा

राजसत्कारमव्यग्रः शशंसास्मै बृहस्पतिः

राजमूलो महाराज धर्मो लोकस्य लक्ष्यते

प्रजा राजभयादेव न खादन्ति परस्परम्

राजा ह्येवाखिलं लोकं समुदीर्णं समुत्सुकम्

प्रसादयति धर्मेण प्रसाद्य च विराजते

यथा ह्यनुदये राजन्भूतानि शशिसूर्ययोः

अन्धे तमसि मज्जेयुरपश्यन्तः परस्परम्

यथा ह्यनुदके मत्स्या निराक्रन्दे विहंगमाः

विहरेयुर्यथाकाममभिसृत्य पुनः पुनः

विमथ्यातिक्रमेरंश्च विषह्यापि परस्परम्

अभावमचिरेणैव गच्छेयुर्नात्र संशयः

एवमेव विना राज्ञा विनश्येयुरिमाः प्रजाः

अन्धे तमसि मज्जेयुरगोपाः पशवो यथा

हरेयुर्बलवन्तो हि दुर्बलानां परिग्रहान्

हन्युर्व्यायच्छमानांश्च यदि राजा न पालयेत्

यानं वस्त्रमलंकारान्रत्नानि विविधानि च

हरेयुः सहसा पापा यदि राजा न पालयेत्

ममेदमिति लोकेऽस्मिन्न भवेत्संपरिग्रहः

विश्वलोपः प्रवर्तेत यदि राजा न पालयेत्

मातरं पितरं वृद्धमाचार्यमतिथिं गुरुम्

क्लिश्नीयुरपि हिंस्युर्वा यदि राजा न पालयेत्

पतेद्बहुविधं शस्त्रं बहुधा धर्मचारिषु

अधर्मः प्रगृहीतः स्याद्यदि राजा न पालयेत्

वधबन्धपरिक्लेशो नित्यमर्थवतां भवेत्

ममत्वं च न विन्देयुर्यदि राजा न पालयेत्

अन्तश्चाकाशमेव स्याल्लोकोऽयं दस्युसाद्भवेत्

पतेच्च नरकं घोरं यदि राजा न पालयेत्

न योनिपोषो वर्तेत न कृषिर्न वणिक्पथः

मज्जेद्धर्मस्त्रयी न स्याद्यदि राजा न पालयेत्

न यज्ञाः संप्रवर्तेरन्विधिवत्स्वाप्तदक्षिणाः

न विवाहाः समाजा वा यदि राजा न पालयेत्

न वृषाः संप्रवर्तेरन्न मथ्येरंश्च गर्गराः

घोषाः प्रणाशं गच्छेयुर्यदि राजा न पालयेत्

त्रस्तमुद्विग्नहृदयं हाहाभूतमचेतनम्

क्षणेन विनशेत्सर्वं यदि राजा न पालयेत्

न संवत्सरसत्राणि तिष्ठेयुरकुतोभयाः

विधिवद्दक्षिणावन्ति यदि राजा न पालयेत्

ब्राह्मणाश्चतुरो वेदान्नाधीयेरंस्तपस्विनः

विद्यास्नातास्तपःस्नाता यदि राजा न पालयेत्

हस्तो हस्तं स मुष्णीयाद्भिद्येरन्सर्वसेतवः

भयार्तं विद्रवेत्सर्वं यदि राजा न पालयेत्

न लभेद्धर्मसंश्लेषं हतविप्रहतो जनः

कर्ता स्वेच्छेन्द्रियो गच्छेद्यदि राजा न पालयेत्

अनयाः संप्रवर्तेरन्भवेद्वै वर्णसंकरः

दुर्भिक्षमाविशेद्राष्ट्रं यदि राजा न पालयेत्

विवृत्य हि यथाकामं गृहद्वाराणि शेरते

मनुष्या रक्षिता राज्ञा समन्तादकुतोभयाः