Shanti Parva, Adhyaya 56

प्रणिपत्य हृषीकेशमभिवाद्य पितामहम्

अनुमान्य गुरून्सर्वान्पर्यपृच्छद्युधिष्ठिरः

राज्यं वै परमो धर्म इति धर्मविदो विदुः

महान्तमेतं भारं च मन्ये तद्ब्रूहि पार्थिव

राजधर्मान्विशेषेण कथयस्व पितामह

सर्वस्य जीवलोकस्य राजधर्माः परायणम्

त्रिवर्गोऽत्र समासक्तो राजधर्मेषु कौरव

मोक्षधर्मश्च विस्पष्टः सकलोऽत्र समाहितः

यथा हि रश्मयोऽश्वस्य द्विरदस्याङ्कुशो यथा

नरेन्द्रधर्मो लोकस्य तथा प्रग्रहणं स्मृतम्

अत्र वै संप्रमूढे तु धर्मे राजर्षिसेविते

लोकस्य संस्था न भवेत्सर्वं च व्याकुलं भवेत्

उदयन्हि यथा सूर्यो नाशयत्यासुरं तमः

राजधर्मास्तथालोक्यामाक्षिपन्त्यशुभां गतिम्

तदग्रे राजधर्माणामर्थतत्त्वं पितामह

प्रब्रूहि भरतश्रेष्ठ त्वं हि बुद्धिमतां वरः

आगमश्च परस्त्वत्तः सर्वेषां नः परंतप

भवन्तं हि परं बुद्धौ वासुदेवोऽभिमन्यते

नमो धर्माय महते नमः कृष्णाय वेधसे

ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्य धर्मान्वक्ष्यामि शाश्वतान्

शृणु कार्त्स्न्येन मत्तस्त्वं राजधर्मान्युधिष्ठिर

निरुच्यमानान्नियतो यच्चान्यदभिवाञ्छसि

आदावेव कुरुश्रेष्ठ राज्ञा रञ्जनकाम्यया

देवतानां द्विजानां च वर्तितव्यं यथाविधि

दैवतान्यर्चयित्वा हि ब्राह्मणांश्च कुरूद्वह

आनृण्यं याति धर्मस्य लोकेन च स मान्यते

उत्थाने च सदा पुत्र प्रयतेथा युधिष्ठिर

न ह्युत्थानमृते दैवं राज्ञामर्थप्रसिद्धये

साधारणं द्वयं ह्येतद्दैवमुत्थानमेव च

पौरुषं हि परं मन्ये दैवं निश्चित्यमुच्यते

विपन्ने च समारम्भे संतापं मा स्म वै कृथाः

घटते विनयस्तात राज्ञामेष नयः परः

न हि सत्यादृते किंचिद्राज्ञां वै सिद्धिकारणम्

सत्ये हि राजा निरतः प्रेत्य चेह च नन्दति

ऋषीणामपि राजेन्द्र सत्यमेव परं धनम्

तथा राज्ञः परं सत्यान्नान्यद्विश्वासकारणम्

गुणवाञ्शीलवान्दान्तो मृदुर्धर्म्यो जितेन्द्रियः

सुदर्शः स्थूललक्ष्यश्च न भ्रश्येत सदा श्रियः

आर्जवं सर्वकार्येषु श्रयेथाः कुरुनन्दन

पुनर्नयविचारेण त्रयीसंवरणेन च

मृदुर्हि राजा सततं लङ्घ्यो भवति सर्वशः

तीक्ष्णाच्चोद्विजते लोकस्तस्मादुभयमाचर

अदण्ड्याश्चैव ते नित्यं विप्राः स्युर्ददतां वर

भूतमेतत्परं लोके ब्राह्मणा नाम भारत

मनुना चापि राजेन्द्र गीतौ श्लोकौ महात्मना

धर्मेषु स्वेषु कौरव्य हृदि तौ कर्तुमर्हसि

अद्भ्योऽग्निर्ब्रह्मतः क्षत्रमश्मनो लोहमुत्थितम्

तेषां सर्वत्रगं तेजः स्वासु योनिषु शाम्यति

अयो हन्ति यदाश्मानमग्निश्चापोऽभिपद्यते

ब्रह्म च क्षत्रियो द्वेष्टि तदा सीदन्ति ते त्रयः

एतज्ज्ञात्वा महाराज नमस्या एव ते द्विजाः

भौमं ब्रह्म द्विजश्रेष्ठा धारयन्ति शमान्विताः

एवं चैव नरव्याघ्र लोकतन्त्रविघातकाः

निग्राह्या एव सततं बाहुभ्यां ये स्युरीदृशाः

श्लोकौ चोशनसा गीतौ पुरा तात महर्षिणा

तौ निबोध महाप्राज्ञ त्वमेकाग्रमना नृप

उद्यम्य शस्त्रमायान्तमपि वेदान्तगं रणे

निगृह्णीयात्स्वधर्मेण धर्मापेक्षी नरेश्वरः

विनश्यमानं धर्मं हि यो रक्षति स धर्मवित्

न तेन भ्रूणहा स स्यान्मन्युस्तं मनुमृच्छति