Shanti Parva, Adhyaya 37

एवमुक्तो भगवता धर्मराजो युधिष्ठिरः

चिन्तयित्वा मुहूर्तं तु प्रत्युवाच तपोधनम्

किं भक्ष्यं किमभक्ष्यं च किं च देयं प्रशस्यते

किं च पात्रमपात्रं वा तन्मे ब्रूहि पितामह

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्

सिद्धानां चैव संवादं मनोश्चैव प्रजापतेः

सिद्धास्तपोव्रतपराः समागम्य पुरा विभुम्

धर्मं पप्रच्छुरासीनमादिकाले प्रजापतिम्

कथमन्नं कथं दानं कथमध्ययनं तपः

कार्याकार्यं च नः सर्वं शंस वै त्वं प्रजापते

तैरेवमुक्तो भगवान्मनुः स्वायंभुवोऽब्रवीत्

शुश्रूषध्वं यथावृत्तं धर्मं व्याससमासतः

अदत्तस्यानुपादानं दानमध्ययनं तपः

अहिंसा सत्यमक्रोधः क्षमेज्या धर्मलक्षणम्

य एव धर्मः सोऽधर्मोऽदेशेऽकाले प्रतिष्ठितः

आदानमनृतं हिंसा धर्मो व्यावस्थिकः स्मृतः

द्विविधौ चाप्युभावेतौ धर्माधर्मौ विजानताम्

अप्रवृत्तिः प्रवृत्तिश्च द्वैविध्यं लोकवेदयोः

अप्रवृत्तेरमर्त्यत्वं मर्त्यत्वं कर्मणः फलम्

अशुभस्याशुभं विद्याच्छुभस्य शुभमेव च

एतयोश्चोभयोः स्यातां शुभाशुभतया तथा

दैवं च दैवयुक्तं च प्राणश्च प्रलयश्च ह

अप्रेक्षापूर्वकरणादशुभानां शुभं फलम्

ऊर्ध्वं भवति संदेहादिह दृष्टार्थमेव वा

अप्रेक्षापूर्वकरणात्प्रायश्चित्तं विधीयते

क्रोधमोहकृते चैव दृष्टान्तागमहेतुभिः

शरीराणामुपक्लेशो मनसश्च प्रियाप्रिये

तदौषधैश्च मन्त्रैश्च प्रायश्चित्तैश्च शाम्यति

जातिश्रेण्यधिवासानां कुलधर्मांश्च सर्वतः

वर्जयेन्न हि तं धर्मं येषां धर्मो न विद्यते

दश वा वेदशास्त्रज्ञास्त्रयो वा धर्मपाठकाः

यद्ब्रूयुः कार्य उत्पन्ने स धर्मो धर्मसंशये

अरुणा मृत्तिका चैव तथा चैव पिपीलकाः

श्लेष्मातकस्तथा विप्रैरभक्ष्यं विषमेव च

अभक्ष्या ब्राह्मणैर्मत्स्याः शकलैर्ये विवर्जिताः

चतुष्पात्कच्छपादन्यो मण्डूका जलजाश्च ये

भासा हंसाः सुपर्णाश्च चक्रवाका बकाः प्लवाः

कङ्को मद्गुश्च गृध्राश्च काकोलूकं तथैव च

क्रव्यादाः पक्षिणः सर्वे चतुष्पादाश्च दंष्ट्रिणः

येषां चोभयतो दन्ताश्चतुर्दंष्ट्राश्च सर्वशः

एडकाश्वखरोष्ट्रीणां सूतिकानां गवामपि

मानुषीणां मृगीणां च न पिबेद्ब्राह्मणः पयः

प्रेतान्नं सूतिकान्नं च यच्च किंचिदनिर्दशम्

अभोज्यं चाप्यपेयं च धेन्वा दुग्धमनिर्दशम्

तक्ष्णश्चर्मावकर्तुश्च पुंश्चल्या रजकस्य च

चिकित्सकस्य यच्चान्नमभोज्यं रक्षिणस्तथा

गणग्रामाभिशस्तानां रङ्गस्त्रीजीविनश्च ये

परिवित्तिनपुंषां च बन्दिद्यूतविदां तथा

वार्यमाणाहृतं चान्नं शुक्तं पर्युषितं च यत्

सुरानुगतमुच्छिष्टमभोज्यं शेषितं च यत्

पिष्टमांसेक्षुशाकानां विकाराः पयसस्तथा

सक्तुधानाकरम्भाश्च नोपभोज्याश्चिरस्थिताः

पायसं कृसरं मांसमपूपाश्च वृथा कृताः

अभोज्याश्चाप्यभक्ष्याश्च ब्राह्मणैर्गृहमेधिभिः

देवान्पितॄन्मनुष्यांश्च मुनीन्गृह्याश्च देवताः

पूजयित्वा ततः पश्चाद्गृहस्थो भोक्तुमर्हति

यथा प्रव्रजितो भिक्षुर्गृहस्थः स्वगृहे वसेत्

एवंवृत्तः प्रियैर्दारैः संवसन्धर्ममाप्नुयात्

न दद्याद्यशसे दानं न भयान्नोपकारिणे

न नृत्तगीतशीलेषु हासकेषु च धार्मिकः

न मत्ते नैव चोन्मत्ते न स्तेने न चिकित्सके

न वाग्घीने विवर्णे वा नाङ्गहीने न वामने