Shanti Parva, Adhyaya 15

याज्ञसेन्या वचः श्रुत्वा पुनरेवार्जुनोऽब्रवीत्

अनुमान्य महाबाहुं ज्येष्ठं भ्रातरमीश्वरम्

दण्डः शास्ति प्रजाः सर्वा दण्ड एवाभिरक्षति

दण्डः सुप्तेषु जागर्ति दण्डं धर्मं विदुर्बुधाः

धर्मं संरक्षते दण्डस्तथैवार्थं नराधिप

कामं संरक्षते दण्डस्त्रिवर्गो दण्ड उच्यते

दण्डेन रक्ष्यते धान्यं धनं दण्डेन रक्ष्यते

एतद्विद्वन्नुपादत्स्व स्वभावं पश्य लौकिकम्

राजदण्डभयादेके पापाः पापं न कुर्वते

यमदण्डभयादेके परलोकभयादपि

परस्परभयादेके पापाः पापं न कुर्वते

एवं सांसिद्धिके लोके सर्वं दण्डे प्रतिष्ठितम्

दण्डस्यैव भयादेके न खादन्ति परस्परम्

अन्धे तमसि मज्जेयुर्यदि दण्डो न पालयेत्

यस्माददान्तान्दमयत्यशिष्टान्दण्डयत्यपि

दमनाद्दण्डनाच्चैव तस्माद्दण्डं विदुर्बुधाः

वाचि दण्डो ब्राह्मणानां क्षत्रियाणां भुजार्पणम्

दानदण्डः स्मृतो वैश्यो निर्दण्डः शूद्र उच्यते

असंमोहाय मर्त्यानामर्थसंरक्षणाय च

मर्यादा स्थापिता लोके दण्डसंज्ञा विशां पते

यत्र श्यामो लोहिताक्षो दण्डश्चरति सूनृतः

प्रजास्तत्र न मुह्यन्ति नेता चेत्साधु पश्यति

ब्रह्मचारी गृहस्थश्च वानप्रस्थोऽथ भिक्षुकः

दण्डस्यैव भयादेते मनुष्या वर्त्मनि स्थिताः

नाभीतो यजते राजन्नाभीतो दातुमिच्छति

नाभीतः पुरुषः कश्चित्समये स्थातुमिच्छति

नाच्छित्त्वा परमर्माणि नाकृत्वा कर्म दारुणम्

नाहत्वा मत्स्यघातीव प्राप्नोति महतीं श्रियम्

नाघ्नतः कीर्तिरस्तीह न वित्तं न पुनः प्रजाः

इन्द्रो वृत्रवधेनैव महेन्द्रः समपद्यत

य एव देवा हन्तारस्ताँल्लोकोऽर्चयते भृशम्

हन्ता रुद्रस्तथा स्कन्दः शक्रोऽग्निर्वरुणो यमः

हन्ता कालस्तथा वायुर्मृत्युर्वैश्रवणो रविः

वसवो मरुतः साध्या विश्वेदेवाश्च भारत

एतान्देवान्नमस्यन्ति प्रतापप्रणता जनाः

न ब्रह्माणं न धातारं न पूषाणं कथंचन

मध्यस्थान्सर्वभूतेषु दान्ताञ्शमपरायणान्

यजन्ते मानवाः केचित्प्रशान्ताः सर्वकर्मसु

न हि पश्यामि जीवन्तं लोके कंचिदहिंसया

सत्त्वैः सत्त्वानि जीवन्ति दुर्बलैर्बलवत्तराः

नकुलो मूषकानत्ति बिडालो नकुलं तथा

बिडालमत्ति श्वा राजञ्श्वानं व्यालमृगस्तथा

तानत्ति पुरुषः सर्वान्पश्य धर्मो यथागतः

प्राणस्यान्नमिदं सर्वं जङ्गमं स्थावरं च यत्

विधानं देवविहितं तत्र विद्वान्न मुह्यति

यथा सृष्टोऽसि राजेन्द्र तथा भवितुमर्हसि

विनीतक्रोधहर्षा हि मन्दा वनमुपाश्रिताः

विना वधं न कुर्वन्ति तापसाः प्राणयापनम्

उदके बहवः प्राणाः पृथिव्यां च फलेषु च

न च कश्चिन्न तान्हन्ति किमन्यत्प्राणयापनात्

सूक्ष्मयोनीनि भूतानि तर्कगम्यानि कानिचित्

पक्ष्मणोऽपि निपातेन येषां स्यात्स्कन्धपर्ययः

ग्रामान्निष्क्रम्य मुनयो विगतक्रोधमत्सराः

वने कुटुम्बधर्माणो दृश्यन्ते परिमोहिताः

भूमिं भित्त्वौषधीश्छित्त्वा वृक्षादीनण्डजान्पशून्

मनुष्यास्तन्वते यज्ञांस्ते स्वर्गं प्राप्नुवन्ति च

दण्डनीत्यां प्रणीतायां सर्वे सिध्यन्त्युपक्रमाः

कौन्तेय सर्वभूतानां तत्र मे नास्ति संशयः

दण्डश्चेन्न भवेल्लोके व्यनशिष्यन्निमाः प्रजाः

शूले मत्स्यानिवापक्ष्यन्दुर्बलान्बलवत्तराः