Adi Parva, Adhyaya 68

प्रतिज्ञाय तु दुःषन्ते प्रतियाते शकुन्तला

गर्भं सुषाव वामोरुः कुमारममितौजसम्

त्रिषु वर्षेषु पूर्णेषु दिप्तानलसमद्युतिम्

रूपौदार्यगुणोपेतं दौःषन्तिं जनमेजय

जातकर्मादिसंस्कारं कण्वः पुण्यकृतां वरः

तस्याथ कारयामास वर्धमानस्य धीमतः

दन्तैः शुक्लैः शिखरिभिः सिंहसंहननो युवा

चक्राङ्कितकरः श्रीमान्महामूर्धा महाबलः

कुमारो देवगर्भाभः स तत्राशु व्यवर्धत

षड्वर्ष एव बालः स कण्वाश्रमपदं प्रति

व्याघ्रान्सिंहान्वराहांश्च गजांश्च महिषांस्तथा

बद्ध्वा वृक्षेषु बलवानाश्रमस्य समन्ततः

आरोहन्दमयंश्चैव क्रीडंश्च परिधावति

ततोऽस्य नाम चक्रुस्ते कण्वाश्रमनिवासिनः

अस्त्वयं सर्वदमनः सर्वं हि दमयत्ययम्

स सर्वदमनो नाम कुमारः समपद्यत

विक्रमेणौजसा चैव बलेन च समन्वितः

तं कुमारमृषिर्दृष्ट्वा कर्म चास्यातिमानुषम्

समयो यौवराज्यायेत्यब्रवीच्च शकुन्तलाम्

तस्य तद्बलमाज्ञाय कण्वः शिष्यानुवाच ह

शकुन्तलामिमां शीघ्रं सहपुत्रामितोऽऽश्रमात्

भर्त्रे प्रापयताद्यैव सर्वलक्षणपूजिताम्

नारीणां चिरवासो हि बान्धवेषु न रोचते

कीर्तिचारित्रधर्मघ्नस्तस्मान्नयत माचिरम्

तथेत्युक्त्वा तु ते सर्वे प्रातिष्ठन्तामितौजसः

शकुन्तलां पुरस्कृत्य सपुत्रां गजसाह्वयम्

गृहीत्वामरगर्भाभं पुत्रं कमललोचनम्

आजगाम ततः शुभ्रा दुःषन्तविदिताद्वनात्

अभिसृत्य च राजानं विदिता सा प्रवेशिता

सह तेनैव पुत्रेण तरुणादित्यवर्चसा

पूजयित्वा यथान्यायमब्रवीत्तं शकुन्तला

अयं पुत्रस्त्वया राजन्यौवराज्येऽभिषिच्यताम्

त्वया ह्ययं सुतो राजन्मय्युत्पन्नः सुरोपमः

यथासमयमेतस्मिन्वर्तस्व पुरुषोत्तम

यथा समागमे पूर्वं कृतः स समयस्त्वया

तं स्मरस्व महाभाग कण्वाश्रमपदं प्रति

सोऽथ श्रुत्वैव तद्वाक्यं तस्या राजा स्मरन्नपि

अब्रवीन्न स्मरामीति कस्य त्वं दुष्टतापसि

धर्मकामार्थसंबन्धं न स्मरामि त्वया सह

गच्छ वा तिष्ठ वा कामं यद्वापीच्छसि तत्कुरु

सैवमुक्ता वरारोहा व्रीडितेव मनस्विनी

विसंज्ञेव च दुःखेन तस्थौ स्थाणुरिवाचला

संरम्भामर्षताम्राक्षी स्फुरमाणोष्ठसंपुटा

कटाक्षैर्निर्दहन्तीव तिर्यग्राजानमैक्षत

आकारं गूहमाना च मन्युनाभिसमीरिता

तपसा संभृतं तेजो धारयामास वै तदा

सा मुहूर्तमिव ध्यात्वा दुःखामर्षसमन्विता

भर्तारमभिसंप्रेक्ष्य क्रुद्धा वचनमब्रवीत्

जानन्नपि महाराज कस्मादेवं प्रभाषसे

न जानामीति निःसङ्गं यथान्यः प्राकृतस्तथा

अत्र ते हृदयं वेद सत्यस्यैवानृतस्य च

कल्याण बत साक्षी त्वं मात्मानमवमन्यथाः

योऽन्यथा सन्तमात्मानमन्यथा प्रतिपद्यते

किं तेन न कृतं पापं चोरेणात्मापहारिणा

एकोऽहमस्मीति च मन्यसे त्वं; न हृच्छयं वेत्सि मुनिं पुराणम्

यो वेदिता कर्मणः पापकस्य; तस्यान्तिके त्वं वृजिनं करोषि

मन्यते पापकं कृत्वा न कश्चिद्वेत्ति मामिति

विदन्ति चैनं देवाश्च स्वश्चैवान्तरपूरुषः

आदित्यचन्द्रावनिलानलौ च; द्यौर्भूमिरापो हृदयं यमश्च

अहश्च रात्रिश्च उभे च संध्ये; धर्मश्च जानाति नरस्य वृत्तम्

यमो वैवस्वतस्तस्य निर्यातयति दुष्कृतम्

हृदि स्थितः कर्मसाक्षी क्षेत्रज्ञो यस्य तुष्यति