Katharudra Upanishad

Complete Upanishad

Containing 42 sacred Sanskrit shlokas with multi-author commentaries and translations.

Katharudra Upanishad

Complete Upanishad, Verse 1

कठरुद्रोपनिषत्

परिव्रज्याधर्मपूगालंकारा यत्पदं ययुः ।

तदहं कठविद्यार्थं रामचन्द्रपदं भजे ॥

ॐ सहनाववतु सह नौ भुनक्तु सह वीर्यं करवावहै ॥

तेजस्विनावधीतमस्तु मा विद्विषावहै ॥

ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥

हरिः ॐ ॥

देवा ह वै भगवन्तमब्रुवन्नधीहि भगवन्ब्रह्मविद्याम् ।

स प्रजापतिरब्रवीत्सशिखान्केशान्निष्कृत्य विसृज्य यज्ञोपवीतं

निष्कृत्य पुत्रं दृष्ट्वा त्वं ब्रह्मा त्वं यज्ञस्त्वं वषट्कार-

स्त्वमोङ्कारस्त्वं स्वाहा त्वं स्वधा त्वं धाता त्वं विधाता त्वं

प्रतिष्ठाऽसीति वदेत् ।

अथ पुत्रो वदत्यहं ब्रह्माहं यज्ञोऽहं

वषट्कारोऽहमोंकारोऽहं स्वाहाहं स्वधाहं धाताहं

विधाताहं त्वष्टाहं प्रतिष्ठास्मीति ।

तान्येतान्यनुव्रजन्नाश्रुमापातयेत् ।

यदश्रुमापातयेत्प्रजां विच्छिन्द्यात् ।

प्रदक्षिणमावृत्त्यैतच्चैतच्चानवेक्षमाणाः प्रत्यायन्ति ।

स स्वर्ग्यो भवति ब्रह्मचारी वेदमधीत्य वेदोक्ताचरितब्रह्मचर्यो

दारानाहृत्य पुत्रानुत्पाद्य ताननुपादिभिर्वितत्येष्ट्वा च

शक्तितो यज्ञैः ।

तस्य संन्यासो गुरुभिरनुज्ञातस्य बान्धवैश्च ।

सोऽरण्यं परेत्य द्वादशरात्रं पयसाग्निहोत्रं जुहुयात् ।

द्वादशरात्रं पयोभक्षा स्यात् ।

द्वादशरात्रस्यान्ते

अग्नये वैश्वानराय प्रजापतये च प्राजापत्यं चरुं

वैष्णवं त्रिकपालमग्निं संस्थितानि पूर्वाणि दारुपात्राण्याग्नौ

जुहुयात् ।

मृण्मयान्यप्सु जुहुयात् ।

तैजसानि गुरवे दद्यात् ।

मा त्वं मामपहाय परागाः ।

नाहं त्वामपहाय परागामिति ।

गार्हपत्यदक्षिणाग्न्याहवनीयेष्वरणिदेशाद्भस्ममुष्टिं

पिबेदित्येके ।

सशिखान्केशान्निष्कृत्य विसृज्य यज्ञोपवीतं

भूःस्वाहेत्यप्सु जुहुयात् ।

अत ऊर्ध्वमनशनमपां प्रवेश-

मग्निप्रवेशं वीराध्वानं महाप्रस्थानं वृद्धाश्रमं वा

गच्छेत् ।

पयसा यं प्राश्नीयात्सोऽस्य सायंहोमः ।

यत्प्रातः

सोऽयं प्रातः ।

यद्दर्शे तद्दर्शनम् ।

यत्पौर्णमास्ये तत्पौर्णमास्यम् ।

यद्वसन्ते केशश्मश्रुलोमनखानि वापयेत्सोऽस्याग्निष्टोमः ।

संन्यस्याग्निं न पुनरावर्तयेन्मृत्युर्जयमावहमित्यध्यात्म-

मन्त्रान्पठेत् ।

स्वस्ति सर्वजीवेभ्य इत्युक्त्वात्मानमनन्यं ध्यायन् तदूर्ध्वबाहुर्विमुक्तमार्गो भवेत् ।

अनिकेतश्चरेत् ।

भिक्षाशी यत्किंचिन्नाद्यात् ।

लवैकं न धावयेज्जन्तुसंरक्षणार्थं वर्षवर्जमिति ।

तदपि श्लोका भवन्ति ।

कुण्डिकां चमसं शिक्यं त्रिविष्टमुपानहौ ।

शीतोपघातिनीं कन्थां कौपीनाच्छादनं तथा

Katharudra Upanishad

Complete Upanishad, Verse 2

पवित्रं ज्ञानशाटीं च उत्तरासङ्गमेव च ।

यज्ञोपवीतं वेदांश्च सर्वं तद्वर्जयेद्यतिः

Katharudra Upanishad

Complete Upanishad, Verse 3

स्नानं पानं तथा शौचमद्भिः पूताभिराचरेत् ।

नदीपुलिनशायी स्याद्देवागारेषु वा स्वपेत्

Katharudra Upanishad

Complete Upanishad, Verse 4

नात्यर्थं सुखदुःखाभ्यां शरीरमुपतायेत् ।

स्तूयमानो न तुषेत निन्दितो न शपेत्परान्

Katharudra Upanishad

Complete Upanishad, Verse 5

ब्रह्मचर्येण संतिष्ठेदप्रमादेन मस्करी ।

दर्शनं स्पर्शनं केलिः कीर्तनं गुह्यभाषणम्

Katharudra Upanishad

Complete Upanishad, Verse 6

संकल्पोऽध्यवसायश्च क्रियान्निर्वृत्तिरेव च ।

एतन्मैथुनमष्टाङ्गं प्रवदन्ति मनीषिणः

Katharudra Upanishad

Complete Upanishad, Verse 7

विपरीतं ब्रह्मचर्यमनुष्ठेयं मुमुक्षुभिः ।

यज्जगद्भासकं भानं नित्यं भाति स्वतः स्फुरत्

Katharudra Upanishad

Complete Upanishad, Verse 8

स एव जगतः साक्षी सर्वात्मा विमलाकृतिः ।

प्रतिष्ठा सर्वभूतानां प्रज्ञानघनलक्षणः

Katharudra Upanishad

Complete Upanishad, Verse 9

न कर्मणा न प्रजया न चान्येनापि केचित् ।

ब्रह्मवेदनमात्रेण ब्रह्माप्नोत्येव मानवः

Katharudra Upanishad

Complete Upanishad, Verse 10

तद्विद्या विषयं ब्रह्म सत्यज्ञानसुखाद्वयम् ।

संसारे च गुहावाच्ये मायाज्ञानादिसंज्ञके

Katharudra Upanishad

Complete Upanishad, Verse 11

निहितं ब्रह्म यो वेद परमे व्योम्नि संज्ञिते ।

सोऽश्नुते सकलान्कामान्क्रमेणैव द्विजोत्तमः

Katharudra Upanishad

Complete Upanishad, Verse 12

प्रत्यगात्मानमज्ञानमायाशक्तेश्च साक्षिणम् ।

एकं ब्रह्माहमस्मीति ब्रह्मैव भवति स्वयम्

Katharudra Upanishad

Complete Upanishad, Verse 13

ब्रह्मभूतात्मनस्तस्मादेतस्माच्छ्क्तिमिश्रितात् ।

अपञ्चीकृत आकाशसंभूतो रज्जुसर्पवत्

Katharudra Upanishad

Complete Upanishad, Verse 14

आकाशाद्वायुसंज्ञस्तु स्पर्शोऽपञ्चीकृतः पुनः ।

वायोरग्निस्तथा चाग्नेराप अद्भ्यो वसुन्धरा

Katharudra Upanishad

Complete Upanishad, Verse 15

तानि भूतानि सूक्ष्माणि पञ्चीकृत्येश्वरस्तदा ।

तेभ्य एव विसृष्टं तद्ब्रह्माण्डादि शिवेन ह

Katharudra Upanishad

Complete Upanishad, Verse 16

ब्रह्माण्डस्योदरे देवा दानवा यक्षकिन्नराः ।

मनुष्याः पशुपक्ष्याद्यास्तत्तत्कर्मानुसारतः

Katharudra Upanishad

Complete Upanishad, Verse 17

अस्थिस्नाय्वादिरूपोऽयं शरीरं भाति देहिनाम् ।

योऽयमन्नमयो ह्यात्मा भाति सर्वशरीरिणः

Katharudra Upanishad

Complete Upanishad, Verse 18

ततः प्राणमयो ह्यात्मा विभिन्नश्चान्तरः स्थितः ।

ततो विज्ञान आत्मा तु ततोऽन्यश्चान्तरः स्वतः

Katharudra Upanishad

Complete Upanishad, Verse 19

आनन्दमय आत्मा तु ततोऽन्यश्चान्तरस्थितः ।

योऽयमन्नमयः सोऽयं पूर्णः प्राणमयेन तु

Katharudra Upanishad

Complete Upanishad, Verse 20

मनोमयेन प्राणोऽपि तथा पूर्णः स्वभावतः ।

तथा मनोमयो ह्यात्मा पूर्णो ज्ञानमयेन तु

Katharudra Upanishad

Complete Upanishad, Verse 21

आनन्देन सदा पूर्णः सदा ज्ञानमयः सुखम् ।

तथानन्दमयश्चापि ब्रह्मणोऽन्येन साक्षिणा

Katharudra Upanishad

Complete Upanishad, Verse 22

सर्वान्तरेण पूर्णश्च ब्रह्म नान्येन केनचित् ।

यदिदं ब्रह्मपुच्छाख्यं सत्यज्ञानद्वयात्मकम्

Katharudra Upanishad

Complete Upanishad, Verse 23

सारमेव रसं लब्ध्वा साक्षाद्देही सनातनम् ।

सुखी भवति सर्वत्र अन्यथा सुखता कुतः

Katharudra Upanishad

Complete Upanishad, Verse 24

असत्यस्मिन्परानन्दे स्वात्मभूतेऽखिलात्मनाम् ।

को जीवति नरो जन्तुः को वा नित्यं विचेष्टते

Katharudra Upanishad

Complete Upanishad, Verse 25

तस्मात्सर्वात्मना चित्ते भासमानो ह्यसौ नरः ।

आनन्दयति दुःखाढ्यं जीवात्मानं सदा जनः

Katharudra Upanishad

Complete Upanishad, Verse 26

यदा ह्येवैष एतस्मिन्नदृश्यत्वादिलक्षणे ।

निर्भेदं परमाद्वैतं विन्दते च महायतिः

Katharudra Upanishad

Complete Upanishad, Verse 27

तदेवाभयमत्यन्तकल्याणं परमामृतम् ।

सद्रूपं परमं ब्रह्म त्रिपरिच्छेदवर्जितम्

Katharudra Upanishad

Complete Upanishad, Verse 28

यदा ह्येवैष एतस्मिन्नल्पमप्यन्तरं नरः ।

विजानाति तदा तस्य भयं स्यान्नात्र संशयः

Katharudra Upanishad

Complete Upanishad, Verse 29

अस्यैवानन्दकोशेन स्तम्बान्ता विष्णुपूर्वकाः ।

भवन्ति सुखिनो नित्यं तारतम्यक्रमेण तु

Katharudra Upanishad

Complete Upanishad, Verse 30

तत्तत्पदविरक्तस्य श्रोत्रियस्य प्रसादिनः ।

स्वरूपभूत आनन्दः स्वयं भाति परे यथा