हरिवंशपर्व, अध्याय 24: केशिवधे

केशिवधः Slaying of keshi केशेः अत्याचाराणि, श्रीकृष्णेन तस्य वधं वैशम्पायन उवाच ।

अन्धकस्य वचः श्रुत्वा कंसः संरक्तलोचनः ।

न किञ्चिदब्रवीत् क्रोधाद् विवेश स्वं निकेतनम् ॥ १॥

ते च सर्वे यथावेश्म यादवाः श्रुतविस्तराः ।

जग्मुर्विगतसङ्कल्पाः कंसवैकृतशंसिनः ॥ २॥

अक्रूरोऽपि यथाऽऽज्ञप्तः कृष्णदर्शनलालसः ।

जगाम रथमुख्येन मनसा तुल्यगामिना ॥ ३॥

कृष्णस्यापि निमित्तानि शुभान्यङ्गगतानि वै ।

पितृतुल्येन शंसन्ति बान्धवेन समागमम् ॥ ४॥

प्रागेव च नरेन्द्रेण माथुरेणौग्रसेनिना ।

केशिनः प्रेषितो दूतो वधायोपेन्द्रकारणात् ॥ ५॥

स च दूतवचः श्रुत्वा केशी क्लेशकरो नृणाम् ।

वृन्दावनगतो गोपान् बाधते स्म दुरासदः ॥ ६॥

मानुषं मांसमश्नानः क्रुद्धो दुष्टपराक्रमः ।

दुर्दान्तो वाजिदैत्योऽसावकरोत् कदनं महत् ॥ ७॥

निघ्नन् गा वै सगोपालान् गवां पिशितभोजनः ।

दुर्मदः कामचारी च स केशी निरवग्रहः ॥ ८॥

तदरण्यं क्ष्मशानाभं नृणां मांसास्थिभिर्वृतम् ।

यत्रास्ते स हि दुष्टात्मा केशी तुरगदानवः ॥ ९॥

खुरैर्दारयते भूमिं वेगेनारुजते द्रुमान् ।

हेषितैः स्पर्द्धते वायुं प्लुतैर्लङ्घयते नभः ॥ २.२४.१०॥

अतिप्रवृद्धो मत्तश्च दुष्टोऽश्वो वनगोचरः ।

आकम्पितसटो रौद्रः कंसस्य चरितानुगः ॥ ११॥

ईरिणं तद् वनं सर्वं तेनासीत् पापकर्मणा ।

कृतं तुरगदैत्येन सर्वान् गोपाञ्जिघांसता ॥ १२॥

तेन दुष्टप्रचारेण दूषितं तद् वनं महत् ।

न नृभिर्गोधनैवापि सेव्यते वनवृत्तिभिः ॥ १३॥

निःसम्पातः कृतः पन्थास्तेन तद्विषयाश्रयः ।

मदाच्चलितवृत्तेन नृमांसान्यश्नता भृशम् ॥ १४॥

नृशब्दानुसरः क्रुद्धः स कदाचिद् वनागमे ।

जगाम घोषसंवासं चोदितः कालधर्मणा ॥ १५॥

तं दृष्ट्वा दुद्रुवुर्गोपाः स्त्रियश्च शिशुभिः सह ।

क्रन्दमाना जगन्नाथं कृष्णं नाथमुपाश्रिताः ॥ १६॥

तासां रुदितशव्देन गोपानां क्रन्दितेन च ।

दत्त्वाभयं तु कृष्णो वै केशिनं सोऽभिदुद्रुवे ॥ १७॥

केशी चाप्युन्नतग्रीवः प्रकाशदशनेक्षणः ।

हेषमाणो जवोदग्रो गोविन्दाभिमुखो ययौ ॥ १८॥

तमापतन्तं सम्प्रेक्ष्य केशिनं हयदानवम् ।

प्रत्युज्जगाम गोविन्दस्तोयदः शशिनं यथा ॥ १९॥

केशिनस्तु तमभ्याशे दृष्ट्वा कृष्णमवस्थितम् ।

मनुष्यबुद्धयो गोपाः कृष्णमूचुर्हितैषिणः ॥ २.२४.२०॥

कृष्ण तात न खल्वेष सहसा ते हयाधमः ।

उपसर्प्यो भवान् बालः पापश्चैष दुरासदः ॥ २१॥

एष कंसस्य सहजः प्राणस्तात बहिश्चरः ।

उत्तमश्च हयेन्द्राणां दानवोऽप्रतिमो युधि ॥ २२॥

त्रासनः सर्वभूतानां तुरगाणां महाबलः ।

अवध्यः सर्वभूतानां प्रथमः पापकर्मणाम् ॥ २३॥

गोपानां तद् वचः श्रुत्वा वदतां मधुसूदनः ।

केशिना सह युद्धाय मतिं चक्रेऽरिसूदनः ॥ २४॥

ततः सव्यं दक्षिणं च मण्डलं स परिभ्रमन् ।

पद्भ्यामुभाभ्यां स हयः क्रोधेनारुजते द्रुमान् ॥ २५॥

मुखे लम्बसटे चास्य स्कन्धे केशघनावृते ।

वलयोऽभ्रतरङ्गाभाः सुस्रुवुः क्रोधजं जलम् ॥ २६॥

स फेनं वक्त्रजं चैव ववर्ष रजसावृतम् ।

हिमकाले यथा व्योम्नि नीहारमिव चन्द्रमाः ॥ २७॥

गोविन्दमरविन्दाक्षं हेषितोद्गारशीकरैः ।

स फेनैर्वक्त्रनिर्गीर्णैः प्रोक्षयामास भारत ॥ २८॥

खुरोद्धूतावसिक्तेन मधुकक्षोदपाण्डुना ।

रजसा स हयः कृष्णं चकारारुणमूर्धजम् ॥ २९॥

प्लुतवल्गितपादस्तु तक्षमाणो धरां खुरैः ।

दन्तान् निर्दशमानस्तु केशी कृष्णमुपाद्रवत् ॥ २.२४.३०॥