हरिवंशपर्व, अध्याय 23: अन्धकवचने

अन्धकवचनम् Andhaka admonishes kamsa अन्धकस्य कंसं प्रति कठोरप्रतिवचनानि वैशम्पायन उवाच ।

क्षिप्तं यदुवृषं दृष्ट्वा सर्वे ते यदुपुङ्गवाः ।

निपीड्य श्रवणान् हस्तैर्मेनिरे तं गतायुषम् ॥ १॥

अन्धकोऽनुद्विग्नमना धैर्यादविकृतं वचः ।

प्रोवाच वदतां श्रेष्ठः समाजे कंसमोजसा ॥ २॥

अश्लाघ्यो मे मतः पुत्र तवायं वाक्परिश्रमः ।

अयुक्तो गर्हितः सद्भिर्बान्धवेषु विशेषतः ॥ ३॥

अयादवो यदि भवाञ्छृणु तावद् यदुच्यते ।

न हि त्वां यादवं वीर बलात्कुर्वन्ति यादवाः ॥ ४॥

अश्लाघ्या वृष्णयः पुत्र येषां त्वमनुशासिता ।

इक्ष्वाकुवंशजो राजा विनिवृत्तः स्वयं सकृत् ॥ ५॥

भोजो वा यादवो वासि कंसो वासि यथा तथा ।

सहजं ते शिरस्तात जटी मुण्डोऽपि वा भव ॥ ६॥

उग्रसेनस्त्वयं शोच्यो योऽस्माकं कुलपांसनः ।

दुर्जातीयेन येन त्वमीदृशो जनितः सुतः ॥ ७॥

न चात्मनो गुणांस्तात प्रवदन्ति मनीषिणः ।

परेणोक्ता गुणा गौण्यं यान्ति वेदार्थसम्मिताः ॥ ८॥

पृथिव्यां यदुवंशोऽयं निन्दनीयो महीक्षिताम् ।

बालः कुलान्तकृन्मूढो येषां त्वमनुशासिता ॥ ९॥

असाधुमद्भिर्वाक्यैश्च त्वया साध्विति भाषितैः ।

न चाप्यासादितं कार्यमात्मा च विवृतः कृतः ॥ २.२३.१०॥

गुरोरनवलिप्तस्य मान्यस्य महतामपि ।

क्षेपणं कः शुभं मन्थे द्विजस्येव वधे कृते ॥ ११॥

मान्याश्चैवाभिगम्याश्च घृद्धास्तात यथाग्नयः ।

क्रोधो हि तेषां प्रदहेल्लोकानन्तर्गतानपि ॥ १२॥

बुधेन तात दान्तेन नित्यमभ्युच्छ्रितात्मना ।

धर्मस्य गतिरन्वेष्या मत्स्यस्य गतिरप्स्विव ॥ १३॥

केवलं त्वं तु दर्पेण वृद्धानग्निसमानिह ।

वचा तुदसि मर्मघ्न्या अमन्त्रोक्ता यथाऽऽहुतिः ॥ १४॥

वसुदेवं च पुत्रार्थे यदिमं परिगर्हसि ।

तत्र मिथ्या प्रलापं ते निन्दामि कृपणं वचः ॥ १५॥

दारुणे च पिता पुत्रे नैव दारुणतां व्रजेत् ।

पुत्रार्थं ह्यापदः कष्टाः पितरः प्राप्नुवन्ति हि ॥ १६॥

छादितो वसुदेवेन यदि पुत्रः शिशुस्तदा ।

मन्यसे यद्यकर्तव्यं तत् पृच्छ पितरं स्वकम् ॥ १७॥

गर्हता वसुदेवं च यदुवंशं च निन्दता ।

त्वया यादवपुत्राणां वैरजं विषमर्जितम् ॥ १८॥

अकर्तव्यं यदि कृतं वसुदेवेन पुत्रजम् ।

किमर्थमुग्रसेनेन शिशुस्त्वं न विनाशितः ॥ १९॥

पुन्नाम्नो नरकात्पुत्रो यस्मात्त्राता पितॄंस्तदा ।

तस्माद् ब्रुवन्ति पुत्रेति पुत्रं धर्मविदो जनाः ॥ २.२३.२०॥

जात्यां हि यादवः कृष्णः स च सङ्कर्षणो युवा ।

त्वं चापि विधृतस्ताभ्यां जातवैरेण चेतसा ॥ २१॥

उद्धृतानीह सर्वेषां यदूनां हृदयानि वै ।

वसुदेवे त्वयाऽऽक्षिप्ते वासुदेवे च कोपिते ॥ २२॥

कृष्णे च भवतो द्वेष्ये वसुदेवविगर्हणात् ।

शंसन्ति चेमानि भयं निमित्तान्यशुभानि ते ॥ २३॥

सर्पाणां दर्शनं तीव्रं दुःस्वप्नानां निशाक्षये ।

पुर्या वैधव्यशंसीनि कारणैरनुमीमहे ॥ २४॥

एष घोरोग्रहः स्वातीमुल्लिखन् खे गभस्तिभिः ।

वक्रमङ्गारकश्चक्रे चित्रायां घोरदर्शनः ॥ २५॥

बुधेन पश्चिमा सन्ध्या व्याप्ता घोरेण तेजसा ।

वैश्वानरपथे शुक्रो ह्यतिचारं चचार ह ॥ २६॥

केतुना धूमकेतोस्तु नक्षत्राणि त्रयोदश ।

भरण्यादीनि भिन्नानि नानुयान्ति निशाकरम् ॥ २७॥

प्राक्सन्ध्या परिघग्रस्ता भाभिर्बाधति भास्करम् ।

प्रतिलोमं च यान्त्येव व्याहरन्तो मृगद्विजाः ॥ २८॥

शिवा स्मशानान्निष्क्रम्य निःश्वासाङ्गारवर्षिणी ।

उभे सन्ध्ये पुरीं घोरा पर्येति बहु वाशती ॥ २९॥

उल्का निर्घातनादेन पपात धरणीतले ।

चलत्यपर्वणि मही गिरीणां शिखराणि च ॥ २.२३.३०॥