हरिवंशपर्व, अध्याय 14: शिशुचर्यायां

प्रलम्बवधः Elimination of pralamba बलरामेण प्रलम्बासुरस्य वधं वैशम्पायन उवाच ।

अथ तौ जातहर्षौ तु वसुदेवसुतावुभौ ।

तत् तालवनमुत्सृज्य भूयो भाण्डीरमागतौ ॥ १॥

चारयन्तौ विवृद्धानि गोधनानि शुभानि च ।

स्फीतसस्यप्ररूढानि वीक्षमाणौ वनानि च ॥ २॥

क्ष्वेडयन्तौ प्रगायन्तौ प्रचिन्वन्तौ च पादपान् ।

नामभिर्व्याहरन्तौ च सवत्सा गाः परन्तपौ ॥ ३॥

निर्योगपाशैरासक्तैः स्कन्धाभ्यां शुभलक्षणौ ।

वनमालाकुलोरस्कौ बालश‍ृङ्गाविवर्षभौ ॥ ४॥

सुवर्णाञ्जनचूर्णाभावन्योन्यसदृशाम्बरौ ।

महेन्द्रायुधसंसक्तौ शुक्लकृष्णाविवाम्बुदौ ॥ ५॥

कुशाग्रकुसुमानां च कर्णपूरौ मनोरमौ ।

वनमार्गेषु कुर्वाणौ वन्यवेषधरावुभौ ॥ ६॥

गोवर्धनस्यानु चरौ वने सानुचरौ तु तौ ।

चेरतुर्लोकसिद्धाभिः क्रीडाभिरपराजितौ ॥ ७॥

तावेवं मानुषीं दीक्षां वहन्तौ सुरपूजितौ ।

तज्जातिगुणयुक्ताभिः क्रीडाभिश्चेरतुर्वनम् ॥ ८॥

तौ तु भाण्डीरमाश्रित्य बालक्रीडानुवर्तिनौ ।

प्राप्तौ परमशाखाढ्यं न्यग्रोधं शाखिनां वरम् ॥ ९॥

तत्र त्वान्दोलिकाभिश्च युद्धमार्गविशारदौ ।

अश्मभिः क्षेपणीयैश्च तौ व्यायाममकुर्वताम् ॥ २.१४.१०॥

युद्धमार्गैश्च विविधैर्गोपालैः सहितावुभौ ।

मुदितौ सिंहविक्रान्तौ यथाकामं विचेरतुः ॥ ११॥

तयो रमयतोरेव तल्लिप्सुरसुरोत्तमः ।

प्रलम्बोऽभ्यागमत्तत्र च्छिद्रान्वेषी तयोस्तदा ॥ १२॥

गोपालवेषमास्थाय वन्यपुष्पविभूषितः ।

लोभयानः स तौ वीरौ हास्यैः क्रीडनकैस्तथा ॥ १३॥

सोऽवगाहत निश्शङ्कस्तेषां मध्यममानुषः ।

मानुषं वपुरास्थाय प्रलम्बो दानवोत्तमः ॥ १४॥

प्रक्रीडिताश्च ते सर्वे सह तेनामरारिणा ।

गोपालवपुषं गोपा मन्यमानाः स्वबान्धवम् ॥ १५॥

स तु च्छिद्रान्तरप्रेप्सुः प्रलम्बो गोपतां गतः ।

दृष्टिं प्रणिदधे कृष्णे रौहिणेये च दारुणाम् ॥ १६॥

अविषह्यं ततो मत्वा कृष्णमद्भुतविक्रमम् ।

रौहिणेयवधे यत्नमकरोद् दानवोत्तमः ॥ १७॥

हरिणाक्रीडनं नाम बालक्रीडनकं ततः ।

प्रक्रीडितास्तु ते सर्वे द्वौ द्वौ युगपदुत्पतन् ॥ १८॥

कृष्णः श्रीदामसहितः पुप्लुवे गोपसूनुना ।

सङ्कर्षणस्तु प्लुतवान् प्रलम्बेन सहानघ ॥ १९॥

गोपालास्त्वपरे द्वन्द्वं गोपालैरपरैः सह ।

प्रद्रुता लङ्घयन्तो वै तेऽन्योन्यं लघुविक्रमाः ॥ २.१४.२०॥

श्रीदाममजयत् कृष्णः प्रलम्बं रोहिणीसुतः ।

गोपालैः कृष्णपक्षीयैर्गोपालास्त्वपरे जिताः ॥ २१॥

ते वाहयन्तस्त्वन्योन्यं संहर्षात् सहसा द्रुताः ।

भाण्डीरस्कन्धमुद्दिश्य मर्यादां पुनरागमन् ॥ २२॥

सङ्कर्षणं तु स्कन्धेन शीघ्रमुत्क्षिप्य दानवः ।

द्रुतं जगाम विमुखः सचन्द्र इव तोयदः ॥ २३॥

स भारमसहंस्तस्य रौहिणेयस्य धीमतः ।

ववृधे सुमहाकायः शक्राक्रान्त इवाम्बुदः ॥ २४॥

स भाण्डीरवटप्रख्यं दग्धाञ्जनगिरिप्रभम् ।

स्वं वपुर्दर्शयामास प्रलम्बो दानवोत्तमः ॥ २५॥

पञ्चस्तबकयुक्तेन मुकुटेनार्कवर्चसा ।

दीप्यमानाननो दैत्यः सूर्याक्रान्त इवाम्बुदः ॥ २६॥

महाननो महाग्रीवः सुमहानन्तकोपमः ।

रौद्रः शकटचक्राक्षो नमयंश्चरणैर्महीम् ॥ २७॥

स्रग्दामलम्बाभरणः प्रलम्बाम्बरभूषणः ।

वीरः प्रलम्बः प्रययौ लम्बतोय इवाम्बुदः ॥ २८॥

स जहाराथ वेगेन रौहिणेयं महासुरः ।

सागरोपप्लवगतं कृत्स्नं लोकमिवान्तकः ॥ २९॥

ह्रियमाणः प्रलम्बेन स तु सङ्कर्षणो बभौ ।

उह्यमान इवाकाशे कालमेघेन चन्द्रमाः ॥ २.१४.३०॥