हरिवंशपर्व, अध्याय 47: आश्चर्यतारकामये

कालनेमि पराक्रमः Valour of kAlanemi कालनेमिनः युद्धं एवं प्रभावं वैशम्पायन उवाच ।

दानवांश्चापि पिप्रीषुः कालनेमिर्महासुरः ।

व्यवर्धत महातेजास्तपान्ते जलदो यथा ॥ १॥

त्रैलोक्यान्तर्गतं तं तु दृष्ट्वा तै दानवेश्वराः ।

उत्तस्थुरपरिश्रान्ताः प्राप्येवामृतमुत्तमम् ॥ २॥

ते वीतभयसन्त्रासा मयतारपुरोगमाः ।

तारकामयसङ्ग्रामे सततं जयकाङ्क्षिणः ।

रेजुरायोधनगता दानवा युद्धकाङ्क्षिणः ॥ ३॥

अस्त्रमभ्यस्यतां तेषां व्यूहं च परिधावताम् ।

प्रेक्षतां चाभवत् प्रीतिर्दानवं कालनेमिनम् ॥ ४॥

ये तु तत्र मयस्यासन् मुख्या युद्धपुरस्सराः ।

तेऽपि सर्वे भयं त्यक्त्वा हृष्टा योद्धुमुपस्थिताः ॥ ५॥

मयस्तारो वराहश्च हयग्रीवश्च वीर्यवान् ।

विप्रचित्तिसुतः श्वेतः खरलम्बावुभावपि ॥ ६॥

अरिष्टो बलिपुत्रस्तु किशोरोष्ट्रौ तथैव च ।

स्वर्भानुश्चामरप्रख्यो वक्रयोधी महासुरः ॥ ७॥

एतेऽस्त्रविदुषः सर्वे सर्वे तपसि सुव्रताः ।

दानवाः कृतिनो जग्मुः कालनेमिनमुत्तमम् ॥ ८॥

ते गदाभिश्च गुर्वीभिञ्चक्रैश्च सपरश्वधैः ।

अश्मभिश्चाद्रिसदृशैर्गण्डशैलैश्च दंशितैः ॥ ९॥

पट्टिशैर्भिन्दिपालैश्च परिघैश्चोत्तमायुधैः ।

घातनीभिश्च गुर्वीभिः शतघ्नीभिस्तथैव च ॥ १.४७.१०॥

कालकल्पैश्च मुसलैः क्षेपणीयैश्च मुद्गरैः ।

युगैर्यन्त्रैश्च निर्मुक्तैरर्गलैश्चाग्रताडितैः ॥ ११॥

दोर्भिश्चायतपीनांसैः पाशैः प्रासैश्च मूर्च्छितैः ।

सर्पैर्लेलिह्यमानैश्च विसर्पद्भिश्च सायकैः ॥ १२॥

वज्रैः प्रहरणीयैश्च दीप्यमानैश्च तोमरैः ।

विकोशैश्चासिभिस्तीक्ष्णैः शूलैश्च शितनिर्मलैः ॥ १३॥

ते वै सन्दीप्तमनसः प्रगृहीतोत्तमायुधाः ।

कालनेमिं पुरस्कृत्य तस्थुः सङ्ग्राममूर्धनि ॥ १४॥

सा दीप्तशस्त्रप्रवरा दैत्यानां शुशुभे चमूः ।

द्यौर्निमीलितनक्षत्रा सघनेवाम्बुदागमे ॥ १५॥

देवतानामपि चमू रुरुचे शक्रपालिता ।

दीप्ता शीतोष्णतेजोभ्यां चन्द्रभास्करवर्चसा ॥ १६॥

वायुवेगवती सौम्या तारागणपताकिनी ।

तोयदाविद्धवसना ग्रहनक्षत्रहासिनी ॥ १७॥

यमेन्द्रधनदैर्गुप्ता वरुणेन च धीमता ।

सम्प्रदीप्ताग्निपवना नारायणपरायणा ॥ १८॥

सा समुद्रौघसदृशी दिव्या देवमहाचमूः ।

रराजास्त्रवती भीमा यक्षगन्धर्वशालिनी ॥ १९॥

तयोश्चम्वोस्तदा तत्र बभूव स समागमः ।

द्यावापृथिव्योः संयोगो यथा स्याद् युगपर्यये ॥ १.४७.२०॥

तद् युद्धमभवद् घोरं देवदानवसङ्कुलम् ।

क्षमापराक्रममयं दर्पस्य विनयस्य च ॥ २१॥

निश्चक्रमुर्बलाभ्यां तु ताभ्यां भीमाः सुरासुराः ।

पूर्वापराभ्यां संरब्धाः सागराभ्यामिवाम्बुदाः ॥ २२॥

ताभ्यां बलाभ्यां संहृष्टाश्चेरुस्ते देवदानवाः ।

वनाभ्यां पर्वतीयाभ्यां पुष्पिताभ्यां यथा गजाः ॥ २३॥

समाजघ्नुस्ततो भेरीः शङ्खान् दध्मुश्च नैकशः ।

स शब्दो द्यां भुवं चैव दिशश्च समपूरयत् ॥ २४॥

ज्याघाततलनिर्घोषो धनुषां कूजितानि च ।

दुन्दुभीनां निनदतां दैत्यानां निर्दधुः स्वनान् ॥ २५॥

तेऽन्योन्यमभिसम्पेतुः पातयन्तः परस्परम् ।

बभञ्जुर्बाहुभिर्बाहून् द्वन्द्वमन्ये युयुत्सवः ॥ २६॥

देवतास्त्वशनीर्घोराः परिघांश्चोत्तमायसान् ।

ससर्जुराजौ निस्त्रिंशान् गदा गुर्वीश्च दानवाः ॥ २७॥

गदानिपातैर्भग्नाङ्गा बाणैश्च शकलीकृताः ।

परिपेतुर्भृशं केचिन्द्रब्जाः केचित् ससर्जिरे ॥ २८॥

ततो रथैः सतुरगैर्विमानैश्चाशुगामिभिः ।

समीयुस्ते नु संरब्धा रोषादन्योन्यमाहवे ॥ २९॥

संवर्तमानाः समरे विवर्तन्तस्तथापरे ।

रथा रथैर्निरुध्यन्ते पदाताश्च पदातिभिः ॥ १.४७.३०॥