भविष्यपर्व, अध्याय 122: हंसडिम्भकोपाख्याने

संकुलयुद्धम् Close combat उभयपक्षयोः सैन्यानां घोरयुद्धं वैशम्पायन उवाच ।

द्वे सेने सङ्गते राजन् सध्वजे सपरिच्छदे ।

महापरिघसङ्कीर्णे गदाशक्तिसमाकुले ॥ १॥

भेरीझर्झरसम्पूर्णे डिण्डिमारावसङ्कुले ।

प्रगृहीतमहाशस्त्रशूलासिवरकार्मुके ॥ २॥

परस्परकृतोत्साहे चक्राते युद्धमुल्बणम् ।

ते शराः कार्मुकोत्सृष्टा निर्भिद्याथ शरीरिणाम् ॥ ३॥

शरीराणि महाराज जग्मुर्दूरं सहस्रशः ।

भटबाहुविनिर्मुक्ताः खड्गा निर्भिद्य वक्षसि ॥ ४॥

स्फुरन्तश्च तथा राजञ्छिरांस्याहृत्य खं ययुः ।

परिघाश्च तथा राज्ञां बाहुभिः परिचोदिताः ॥ ५॥

तिलशश्चक्रुरतुलं शरीरं नृपरक्षसाम् ।

दैत्यानां कुर्वतां नादमन्योन्यवधकाङ्क्षिणाम् ॥ ६॥

दैत्या रक्षांसि राजेन्द्र राजानश्च समन्ततः ।

अन्योन्यं परिघैर्जघ्नुश्चापमुक्तैः शिलाशितैः ॥ ७॥

शरैश्च भोगिभोगाभैस्तीक्ष्णमन्ये महाबलाः ।

राक्षसा दानवाश्चान्ये मत्तमातङ्गविक्रमाः ॥ ८॥

अन्योन्यं जघ्निरे राजंश्चापमुक्तैर्महाशरैः ।

नागा नागैर्महाराज हया अश्वैः समन्ततः ॥ ९॥

रथा रथैः समाजग्मुः सादिनः सादिभिस्तथा ।

पट्टिशासिशरव्रातैः कुन्तैः सायककर्षणैः ॥ ३.१२२.१०॥

सशक्तिपरिघपासपरश्वधसमाकुलैः ।

भिन्दिपालैर्महारौद्रैर्जघ्नुरन्योन्यमाहवे ॥ ११॥

अन्योन्यं जघ्निरे राजंश्चापमुक्तैः शिलाशितैः ।

राक्षसा दानवा राजन् क्षत्रियाश्च समन्ततः ।

इतश्चेतश्च धावन्तः कुर्वन्तो विस्वरं रवम् ॥ १२॥

हताः केचिन्महाराज पेतुरुर्व्यां महासिभिः ।

केचिन्मथितमस्तिष्का गदाभिर्वीर्यवत्तमाः ॥ १३॥

भिन्नग्रीवा महाराज परिघैः परिघायुधैः ।

यमराष्द्रं गताः केचित् केचित् स्वर्गं समाययुः ॥ १४॥

अप्सरोभिः समासेदुः पश्यन्तः स्वं कलेवरम् ।

केचित्स्वांश्च परांश्चैव हत्वा भ्रान्ता इवाभवन् ॥ १५॥

एतस्मिन्नन्तरे राजञ्छङ्खा भेर्यः सहस्रशः ।

सस्वनुः सर्वतः सैन्ये मृदङ्गा बहवस्तथा ॥ १६॥

मध्यन्दिनगते सूर्ये तापं दधति घोरवत् ।

ततः पिशाचा विकृताः करालविततोदराः ॥ १७॥

राक्षसाश्च महाघोराः पिशितं केशशाद्बलम् ।

मुदिता भक्षयामासुः पिबन्तः शोणितं वहु ॥ १८॥

सञ्चितानि शवान्यासन् कबन्धाः खड्गपातिताः ।

विभज्य देशं बहुशो युद्धभूमौ शवाशिनः ॥ १९॥

अथ श्येना मृगाश्चैव कङ्का गृध्रास्तथा परे ।

तुण्डैः शवान् विनिष्कृष्य भक्षयन्ति ततस्ततः ॥ ३.१२२.२०॥

सप्ताशीतिसहस्राणि हता नागा नृपोत्तम ।

त्रिंशत्सहस्रमयुतं निहता हयसत्तमाः ॥ २१॥

हतं लक्षं महाराज रथानां रथिभिः सह ।

त्रिंशत्कोट्यो हतास्तत्र सादिनः सायुधा भृशम् ॥ २२॥

मध्यन्दिनगते सूर्ये हताः केचन निर्गताः ।

केचिच्च तृषिता राजन् विविशुः पुष्करं सरः ॥ २३॥

केचिद् भूमिं समालिङ्ग्य भीता इत्यब्रुवन् रणे ।

मुक्तकेशाः पतन्ति स्म रथान् सन्त्यज्य केचन ॥ २४॥

सन्दष्टौष्ठपुटाः केचित् सादिनः पुरतो हताः ।

अत्यद्भुतं महायुद्धमासीत् पुष्करतीर्थके ।

यथा देवासुरं युद्धमासीत् पूर्वं नृपोत्तम ॥ २५॥