भविष्यपर्व, अध्याय 32: पौष्करे

दक्षयज्ञविनाशः DakShayaj~navinAshaH दक्षयज्ञविध्वंसः वैशम्पायन उवाच ।

ततो महति वृत्तान्ते स्थिते राज्ये महोदये ।

देवतानां मनुष्याणां सहवासोऽभवत् तदा ॥ १॥

एकतः समधीयन्ति सहिताः प्ररुदन्ति च ।

स्वयं च भागं गृह्णन्ति यज्ञकर्मणि भारत ॥ २॥

प्राचेतसं ततो दक्षं दीक्षित्वा वै बृहस्पतिः ।

वाजिमेधाय भगवानृषिभिः परिवारितः ॥ ३॥

तस्मिन् मातामहे यज्ञे दक्षस्य विदितात्मनः ।

शामित्रमकरोद् रुद्रो भागार्थे सह नन्दिना ॥ ४॥

रुद्रस्यैव हि तद् रूपं द्विधाभूतं तदीप्सया ।

जातः परमधर्मात्मा नन्दी पुरुषविग्रहः ॥ ५॥

तेन योगेन राजेन्द्र यत्तद् ब्रह्म सनातनम् ।

विहितं सत्यवचनैस्तेनैव परमात्मना ॥ ६॥

सरूपैश्चाप्यरूपैश्च विरूपाक्षैर्घटोदरैः ।

ऊर्ध्वनेत्रैर्महाकायैर्विकटैर्वामनैस्तथा ॥ ७॥

शिखिभिर्जटिभिश्चैव त्र्यक्षैश्च शङ्कुकर्णिभिः ।

चीरिभिश्चर्मिभिश्चैव कूटमुद्गरपाणिभिः ॥ ८॥

सघण्टाधारिभिश्चैव मुञ्जमेखलधारिभिः ।

सहस्तकटकैश्चैव स्वर्णकुण्डलधारिभिः ॥ ९॥

सडिण्डिमैः सभेरीयैः समृदङ्गैः सवेणुभिः ।

एतैः परिवृतो देवो मखं तं समुपारुजत् ॥ ३.३२.१०॥

सशङ्खमुरजैश्चापि सतालफलपाणिभिः ।

उप्रायुधधरो देवः सपिनाक इवान्तकः ॥ ११॥

विरराजार्चिभिर्दीप्तैर्मखे मखवतां वरः ।

कालाग्निरिव दीप्तार्चिर्जगद्दग्धुमिवोद्यतः ॥ १२॥

नन्दी पिनाकपाणिश्च जघ्नतुर्मखमुत्तमम् ।

युगान्त इव कालाग्निः क्षिप्रं दग्धुमिवोद्यतः ॥ १३॥

यूपमुत्क्षिप्य धावन्ति निशाचरगणास्तथा ।

त्रासयन् मुनिसङ्घांश्च चीरचर्मनिवासिनः ॥ १४॥

हवींष्यन्ये पिबन्त्येव जिह्वाभिस्ताम्रलोचनाः ।

भक्षयन्ति पशूनन्ये रसनान्तावलम्बिभिः ॥ १५॥

मुमुचुश्चापरे यूपान् पशवः प्रहरन्ति च ।

वह्निमध्ये प्रसिञ्चन्ति वारिभिः प्रशमाय च ॥ १६॥

सोममन्ये जहुः केचिन्नेत्रैस्ताम्रजपोपमैः ।

दर्भान् केचिद् विलुम्पन्ति हस्तैः पद्मदलप्रभैः ॥ १७॥

बभञ्जिरे च यूपाग्रान् कलशांश्चापि चिक्षिपुः ।

चिच्छिदुः काञ्चनान् वृक्षाञ्छोभार्थमुपकल्पितान् ॥ १८॥

बिभिदुश्चैव बाणैस्ते मुमुचुश्च हिरण्मयान् ।

लुलुपुश्चैव पात्राणि ममन्थुश्चारणीमपि ॥ १९॥

अरुजंश्चैव प्राग्वंशं लुलुपुश्च समाहिताः ।

चखादिरे पुरोडाशान् नखाग्रैश्च चकर्तिरे ॥ ३.३२.२०॥

एवं दिवा च रात्रौ च भिद्यमानो महामखः ।

चुक्रोश च महानादान् भिद्यमान इवार्णवः ॥ २१॥

धनुः सशरमादाय पूर्वदत्तं स्वयम्भुवा ।

कृतं कीचकवेणुभ्यां समरे सुमहारथः ॥ २२॥

प्रतिगृह्य महादेवः स शरैः समयोजयत् ।

धनुर्विगृह्य जानुभ्यां जघान स महाक्रतुम् ॥ २३॥

स विद्धस्तेन बाणेन खं समुत्पतितः क्रतुः ।

मृगो भूत्वा नर्दमानो ब्रह्माणमुपधावति ॥ २४॥

शरेणाभिहतस्त्राणं न लेभे प्रशमं भुवि ।

शरणार्थी ह्ययं प्राप्तः शरेणान्तर्गतेन च ॥ २५॥

तमुवाच मृगं ब्रह्मा शुभं सानुनयं वचः ।

स्वरेणोत्तमवीर्येण गम्भीरेण सुभाषिणा ॥ २६॥

एवंरूपो नभसि त्वं भविष्यसि महामृगः ।

विजितश्च त्रिपर्वेण शरेणानतपर्वणा ॥ २७॥

तिष्ठन् नक्षत्रशिरसि सह रुद्रेण नित्यशः ।

सोमेन सह संयुक्तो ह्यक्षयेणाव्ययेन च ॥ २८॥

दिवि सञ्चारभूतो वै ताराभिः सह सङ्गतः ।

ज्योतिर्भूतो ज्योतिषां त्वं ध्रुवश्चैव महाध्रुवः ॥ २९॥

यच्चैतद् रुधिरं दिव्यं क्षतजादभिनिःसृतम् ।

नभस्युत्पतितं चैव प्रवेगेन प्रधावतः ॥ ३.३२.३०॥