हरिवंशपर्व, अध्याय 119: एकोनविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः

अनिरुद्धस्योषया सह गन्धर्वेण विधिना विवाहो बाणतत्सैन्याभ्यां युद्धं च Aniruddha-uShA marriage and the battle between aniruddha and BANa चित्रलेखायाः नारदेन सह संवादं, चित्रलेखया नारदात् तामसीं विद्यां गृहीत्वा अनिरुद्धस्य शोणितपुरतः आनयनम्, उषसः अनिरुद्धस्य गान्धर्वविवाहं, अनिरुद्धस्य बाणासुरस्य सैनिकानां सह एवं बाणासुरेण सह युद्धं, तस्य नागपाशे बँधनग्रस्तं भवनं एवं नारदस्य द्वारकायां गमनं वैशम्पायन उवाच ।

अद्य द्वारवतीं प्राप्य स्थिता सा भवनान्तिके ।

प्रवृत्तिहरणार्थाय चित्रलेखा व्यचिन्तयत् ॥ १॥

अथ चिन्तयती सा तु बुद्धिबुद्ध्यर्थनिश्चयम् ।

अपश्यन्नारदं तत्र ध्यायन्तमुदके मुनिम् ॥ २॥

तं दृष्ट्वा चित्रलेखा तु हर्षेणोत्फुल्ललोचना ।

उपसृत्याभिवाद्याथ तत्रैवाधोमुखी स्थिता ॥ ३॥

नारदस्त्वाशिषं दत्त्वा चित्रलेखामथाब्रवीत् ।

किमर्थमिह सम्प्राप्ता श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ ४॥

देवर्षिमथ तं दिव्यं नारदं लोकपूजितम् ।

कृताञ्जलपुटा भूत्वा चित्रलेखा त्वथाब्रवीत् ॥ ५॥

भगवञ्छ्रूयतां वाक्यं दौत्येनाहमिहागता ।

अनिरुद्धं मुने नेतुं यदर्थं च श‍ृणुष्व मे ॥ ६॥

नगरे शोणितपुरे बाणो नाम महासुरः ।

तस्य कन्या वरारोहा नाम्नोषेति च विश्रुता ॥ ७॥

भगवन् सानुरक्ता च प्राद्युम्निं पुरुषोत्तमम् ।

देव्या वरविसर्गेण तस्या भर्ता विनिर्मितः ॥ ८॥

तं च नेतुं समायाता तत्र सिद्धिं विधत्स मे ।

मया नीतेऽनिरुद्धे तु नगरं शोणिताह्वयम् ॥ ९॥

प्रवृत्तिः पुण्डरीकाक्षे त्वयाऽऽख्येया महामुने ।

अवश्यं भविता चैव कृष्णेन सह विग्रहः ।

बाणस्य सुमहान् सङ्ख्ये दिव्यो हि स महासुरः ॥ २.११९.१०॥

न च शक्तोऽनिरुद्धस्तं युद्धे जेतुं महासुरम् ।

सहस्रबाहुमायान्तं जयेत् कृष्णो महाभुजः ॥ ११॥

भगवन् सन्निकर्षं ते यदर्थमहमागता ।

कथं हि पुण्डरीकाक्षो ज्ञापितस्तदिदं भवेत् ॥ १२॥

त्वत्प्रसादाच्च भगवन्न मे कृष्णाद्भयं भवेत् ।

स हि तत्त्वार्थदृष्टिस्तु अनिरुद्धः कथं ह्रियेत् ॥ १३॥

क्रुद्धो हि स महाबाहुस्त्रैलोक्यमपि निर्दहेत् ।

पौत्रशोकाभिसन्तप्तः शापेन स दहेत माम् ॥ १४॥

तत्रोपायं च भगवंश्चिन्तितुं वै त्वमर्हसि ।

यथा ह्युषा लभेत् कान्तं मम चैवाभयं भवेत् ॥ १५॥

इत्येवमुक्तो भगवांश्चित्रलेखां स नारदः ।

उवाच स शुभं वाक्यं मा भैस्त्वमभयं श‍ृणु ॥ १६॥

त्वया नीतेऽनिरुद्धे तु कन्यावेश्मप्रवेशिते ।

यदि युद्धं भवेत्तत्र स्मर्तव्योऽहं शुचिस्मिते ॥ १७॥

ममैष परमः कामो युद्धं द्रष्टुं मनोरमे ।

तद् दृष्ट्वा च महाप्रीतिः प्रवृत्तिश्च दृढा भवेत् ॥ १८॥

गृह्यतां तामसी विद्या सर्वलोकप्रमोहिनी ।

कृतकृत्यस्तु ते देवि एष विद्यां ददाम्यहम् ॥ १९॥

एवमुक्ते तु वचने नारदेन महर्षिणा ।

तथेति वचनं प्राह चित्रलेखा मनोजवा ॥ २.११९.२०॥

अभिवाद्य महामानमृषीणां नारदं वरम् ।

सा जगामानिरुद्धस्य गृहं चैवान्तरिक्षगा ॥ २१॥

ततो द्वारवतीमध्ये कामस्य भवनं शुभम् ।

तत्समीपेऽनिरुद्धस्य भवनं सा विवेश ह ॥ २२॥

सौवर्णवेदिकास्तम्भं रुक्मवैडूर्यतोरणम् ।

माल्यदामावसक्तं च पूर्णकुम्भोपशोभितम् ॥ २३॥

बर्हिकण्ठनिभग्रीवं प्रासादैरेकसञ्चयैः ।

मणिप्रवालविस्तीर्णं देवगन्धर्वनादितम् ॥ २४॥

ददर्श भवनं यत्र प्राद्युम्निरवसत् सुखम् ।

ततः प्रविश्य सहसा भवनं तस्य तन्महत् ॥ २५॥

तत्रानिरुद्धं सापश्यच्चित्रलेखा वराप्सराः ।

मध्ये परमनारीणां तारापतिमिवोदितम् ॥ २६॥

क्रीडाविहारे नारीभिः सेव्यमानमितस्ततः ।

पिबन्तं मधु माध्वीकं श्रिया परमया युतम् ॥ २७॥

वरासनगतं तत्र यथा चैडविलं तथा ।

वाद्यते समतालं च गीयते मधुरं तथा ॥ २८॥

न च तस्य मनस्तत्र तमेवार्थमचिन्तयत् ।

स्त्रियः सर्वगुणोपेता नृत्यन्ते तत्र तत्र वै ॥ २९॥

न चास्य मनसस्तुष्टिं चित्रलेखा प्रपश्यति ।

न चाभिरमते भोगैर्न चापि मधु सेवते ॥ २.११९.३०॥