हरिवंशपर्व, अध्याय 96: प्रद्युम्नदैत्ययुद्धे

प्रद्य्म्नदैत्ययुद्धम् Battle between pradyumna and the asura-s कश्यपेन निषिद्धोपि वज्रनाभस्य त्रिलोकविजयाय प्रस्थानं, श्रीकृष्ण-इन्द्राभ्यां प्रद्युम्नाय सन्देशदानं एवं तेषां सन्ततीनां प्रभावस्य उल्लेखं, दैत्येभिः प्रद्युम्नादीनां पुत्राणां बन्धनं, प्रभावत्यादिना स्वपतीन् असीन् प्रदत्वा युद्धाय प्रेषणम्, इन्द्रेण तेषां साहाय्यं एवं प्रद्युम्नस्य अद्भुतं पराक्रमम् ।

वैशम्पायन उवाच ।

सत्रावसाने च मुनेः कश्यपस्यातितेजसः ।

जग्मुर्देवासुराः स्वानि स्थानान्यमितविक्रमाः ॥ १॥

वज्रनाभोऽपि निर्वृत्ते सत्रे कश्यपमभ्यगात् ।

त्रैलोक्यविजयाकाङ्क्षी तमुवाचाथ कश्यपः ॥ २॥

वज्रनाभ निबोध त्वं श्रोतव्यं यदि चेन्मम ।

वस वज्रपुरे पुत्र स्वजनेन समावृतः ॥ ३॥

तपसाभ्यधिकः शक्रः शक्तश्चैव स्वभावतः ।

ब्रह्मण्यश्च कृतज्ञश्च ज्येष्ठः श्रेष्ठतमो गुणैः ॥ ४॥

राजा कृत्स्नस्य जगतः पात्रभूतः सतां गतिः ।

सम्प्राप्तो लोकराज्यं स सर्वभूतहिते रतः ॥ ५॥

नैव शक्यस्त्वया जेतुं वज्रनाभ विहन्यसे ।

अहिं पदा व्युत्क्रमन्वै नचिराद् विनशिष्यसि ॥ ६॥

वज्रनाभश्च तद्वाक्यं नाभिनन्दति भारत ।

कालपाशपरीताङ्गो मर्तुकाम इवौषधम् ॥ ७॥

अभिवाद्य स दुर्बुद्धिः कश्यपं लोकभावनम् ।

त्रैलोक्यविजयारम्भे मतिं चक्रे दुरासदः ॥ ८॥

ज्ञातियोधान् समानीय मित्राणि सुबहूनि च ।

प्रतस्थे स्वर्गमेवाग्रे विजिगीषन् विशाम्पते ॥ ९॥

एतस्मिन्नन्तरे देवौ कृष्णेन्द्रौ च महाबलौ ।

प्रेषयामासतुर्हंसान् वज्रनाभवधं प्रति ॥ २.९६.१०॥

समागतास्तु तच्छ्रुत्वा यदुमुख्या महाबलाः ।

मन्त्रयित्वा महात्मानश्चिन्तामापेदिरे तथा ॥ ११॥

वज्रनाभोऽद्य हन्तव्यः प्रद्युम्नेनेत्यसंशयम् ।

तयोर्दुहितरो भार्या भक्त्या ताः सर्वभावनाः ॥ १२॥

सर्वाः सगर्भास्ताश्चैव किं नु कार्यमनन्तरम् ।

प्राप्तः प्रसवकालश्च तासां नातिचिरादिव ॥ १३॥

सम्मन्त्रयित्वैतदर्थं हंसानूचुर्महाबलाः ।

आख्येयमर्थवत् कृत्स्नं शक्रकेशवयोस्तदा ॥ १४॥

कलत्ररक्षणं कार्यं सर्वोपायैर्नरैर्बुधैः ।

कलत्रधर्षणं लोके मरणादतिरिच्यते ॥ १४॥

हंसैर्गत्वा तदाख्यातं देवयोस्तद् यथातथम् ।

ताभ्यां हंसास्तु सन्दिष्टा न भेतव्यमिति प्रभो ॥ १५॥

उत्पत्स्यन्ति गुणैः श्लाघ्याः पुत्रा वः कामरूपिणः ।

गर्भस्थाः सर्ववेदांश्च साङ्गान्वेत्स्यन्त्यनिन्दिताः ॥ १६॥

तथा चानागतं सर्वमस्त्राणि विविधानि च ।

सद्य एव युवानश्च भविष्यन्ति सुपण्डिताः ॥ १७॥

एवमुक्ता गता हंसाः पुनर्वज्रपुरं विभो ।

शशंसुश्चैव भैमानां शक्रकेशवभाषितम् ॥ १८॥

प्रभावती तदा पुत्रं सुषुवे सदृशं पितुः ।

सद्यो यौवनसम्प्राप्तं सर्वज्ञत्वं च भारत ॥ १९॥

मासमात्रेण सुषुवे देवी चन्द्रवती नृप ।

चन्द्रप्रभमिति ख्यातं तनयं सदृशं पितुः ॥ २.९६.२०॥

सद्यश्च यौवनं प्राप्तं सर्वज्ञत्वं च भारत ।

गुणवत्यपि पुत्रं च गुणवन्तमनिन्दिता ॥ २१॥

युवानावथ सद्यस्तौ सर्वशास्त्रार्थकोविदौ ।

इन्द्रोपेन्द्रप्रसादेन संवृत्तौ युद्धवर्द्धनौ ॥ २२॥

हर्म्यपृष्ठे वर्द्धमाना दृष्टास्ते यदुनन्दनाः ।

इन्द्रोपेन्द्रेच्छया वीर नान्यथेत्यवधार्यताम् ॥ २३॥

निवेदिताश्च सम्भ्रान्तैर्दैत्यैराकाशरक्षिभिः ।

वज्रनाभाय वीराय त्रिविष्टपजयैषिणे ॥ २४॥

वधाय सर्वे गृह्यन्तां ममैते गृहधर्षकाः ।

इत्युवाचासुरपतिर्वज्रनाभो महासुरः ॥ २५॥

ततः सैन्यं समाज्ञप्तमसुरेन्द्रेण धीमता ।

आवारयामास दिशः सर्वाः कुरुकुलोद्वह ॥ २६॥

गृह्यन्तामाशु वध्यन्तामिति वाचस्ततस्ततः ।

उच्चेरुरसुरेन्द्रस्य शासनादरिशासिनः ॥ २७॥

तच्छ्रुत्वा व्यथितास्तेषां मातरः पुत्रवत्सलाः ।

रुरुदुस्ता रुदन्तीश्च प्रद्युम्नः प्रहसन् ब्रवीत् ॥ २८॥

मा भैष्ट जीवमानेषु स्थितेष्वस्मासु सर्वथा ।

किं नो दैत्याः करिष्यन्ति सर्वथा भद्रमस्तु वः ॥ २९॥