हरिवंशपर्व, अध्याय 77: पुण्यकविधिकथने

पुण्यकविधिः The description of observance of puNyaka पुण्यकविधिवर्णनस्योपक्रमः जनमेजय उवाच ।

पुण्यकानां ममोत्पत्तिं कथयस्व द्विजोत्तम ।

द्वैपायनप्रसादेन सर्वं हि विदितं तव ॥ १॥

वैशम्पायन उवाच ।

उमया पुण्यकविधिर्नरेन्द्रोत्पादितः पुरा ।

श‍ृणु येन विधानेन लोके धर्मभृतां वर ॥ २॥

स्वर्गान्नीते पारिजाते कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा ।

ययौ द्वारवतीं धीमान् नारदो मुनिसत्तमः ॥ ३॥

देवासुरे नृपश्रेष्ठ सङ्ग्रामे समुपस्थिते ।

षट् पुरस्य वधे घोरे महादेवाज्ञयानघ ॥ ४॥

कृष्णेन सहितं विप्रं नारदं धर्मवित्तमम् ।

आसीनं परिपप्रच्छ रुक्मिणी भैष्मिकी नृप ॥ ५॥

तत्र जाम्बवती देवी सत्यभामा च भामिनी ।

गान्धारराजपुत्री च योगयुक्ता नराधिप ॥ ६॥

देव्यश्च नृप कृष्णस्य बह्व्योऽन्या वै समागताः ।

कुलशीलगुणोपेता धर्मशीलाः पतिव्रताः ॥ ७॥

रुक्मिण्युवाच ।

मुने धर्मभृतां श्रेष्ठ धर्मज्ञानभृतां वर ।

उत्पत्तिं पुण्यकानां त्वं वक्तुमर्हस्यशेषतः ॥ ८॥

विधिं च फलयोगं च दानकालं तथैव च ।

कौतूहलं नस्तत्सिद्धिं वदस्व वदतां वर ॥ ९॥

नारद उवाच ।

श‍ृणु वैदर्भि धर्मज्ञे सपत्नीभिः सहानघे ।

पुण्यकानां विधिः प्रोक्तो यथा देवि पुरोमया ॥ २.७७.१०॥

चचारोमा व्रतं देवी पुण्यकानां शुचिव्रता ।

व्रतावसानेऽथ तया सख्यो देवि निमन्त्रिताः ॥ ११॥

अदित्याद्याः सुताः सर्वा दक्षस्याक्लिष्टकर्मणः ।

पौलोमी च शची देवी ख्याता लोके पतिव्रता ॥ १२॥

रोहिणी च महाभागा सोमस्य दयिता सती ।

फाल्गुनी च तथा पूर्वा रेवती च विशाम्पते ॥ १३॥

तथा शतभिषा चैव मघा च कुरुनन्दन ।

एताभिर्हि महादेवी पूर्वमाराधिता सती ॥ १४॥

गङ्गा सरस्वती चैव वेणी गोदा च निम्नगा ।

तथा वैतरणी चैव गण्डकी या च भारत ॥ १५॥

अन्याश्च सरितो रम्या लोपामुद्रा च भारत ।

सत्यश्चान्या जगद्देव्यो धारयन्ति हि ता शुभाः ॥ १६॥

शुभाश्च गिरिनन्दिन्यो वह्निकन्याश्च सुव्रताः ।

स्वाहा वह्निप्रिया देवी सावित्री च यशस्विनी ॥ १७॥

ऋद्धिः कुबेरकान्ता च जलेशमहिषी तथा ।

भार्या पितृपतेश्चैव वसुपत्न्यस्तथा च याः ॥ १८॥

ह्रीः श्रीर्धृतिस्तथा कीर्तिराशा मेधा च सुव्रताः ।

प्रीतिर्मतिश्च ख्यातिश्च सन्नीतिश्च तपोधनाः ॥ १९॥

देव्यः सत्यस्तथैवान्याः सर्वभूतहिते रताः ।

तासां व्रतावसाने च पूजां चक्रेऽम्बिका तदा ॥ २.७७.२०॥

तिलरत्नमयं दत्त्वा पर्वतं सर्वधान्यवत् ।

वासोभिर्भूषणैर्मुख्यैर्नानारागैः सुमध्यमे ॥ २१॥

प्रतिगह्य तु तां पूजां दत्तां देव्या तपोधनाः ।

उपविष्टाः कथाश्चित्राः कुर्वन्त्यो भर्तृदेवताः ॥ २२॥

पुण्यकार्थं कथास्तासामासन् देवी शशंस याः ।

विधिं च पुण्यकस्याथ सतीनां भर्तृदेवते ॥ २३॥

तासां मतेन साध्वीनां सर्वासां सोमनन्दिनी ।

पर्यपृच्छदुमा देवी पुण्यकानां विधिं वरा ॥ २४॥

उमा तासां प्रियार्थं तु पुण्यकान्यब्रवीत् तदा ।

समक्षं मम वैदर्भि सर्वभूतहिते रता ॥ २५॥

ममैव चोमया दत्तः स तदा रत्नपर्वतः ।

प्रतिगृह्य मया चैव कृतो ब्राह्मणसाच्छुभे ॥ २६॥

उमा त्वरुन्धतीं साध्वीमामन्त्र्य यदभाषत ।

श‍ृणु कल्याणि वक्ष्यामि सर्वाभिः सहिता शुभे ॥ २७॥

पुण्यकानां विधिं कृत्स्नं यथावदनुपूर्वशः ।

यथा चैव मया दृष्टस्तत एष विधिः शुभे ॥ २८॥