हरिवंशपर्व, अध्याय 11: धुन्धुवधे

धुन्धुवधः Elimination of demon dundhu धुन्धुमार की कथा जनमेजय उवाच ।

कथं बहुयुगे काले समतीते द्विजोत्तम ।

न जरा रेवतीं प्राप्ता रैवतं च ककुद्मिनम् ॥ १॥

मेरुं गतस्य वा तस्य शार्यातेः सन्ततिः कथम् ।

स्थिता पृथिव्यामद्यापि श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ २॥

वैशम्पायन उवाच ।

न जरा क्षुत्पिपासे वा न मृत्युर्भरतर्षभ ।

ऋतुचक्रं न भवति ब्रह्मलोके सदानघ ॥ ३॥

ककुद्मिनस्तु तं लोकं रैवतस्य गतस्य ह ।

हता पुण्यजनैस्तात राक्षसैः सा कुशस्थली ॥ ४॥

तस्य भ्रातृशतं चासीद्धार्मिकस्य महात्मनः ।

तद् वध्यमानं रक्षोभिर्दिशः प्राद्रवदच्युतम् ॥ ५॥

विद्रुतस्य तु राजेन्द्र तस्य भ्रातृशतस्य वै ।

तेषां तु ते भयाक्रान्ताः क्षत्रियास्तत्र तत्र ह ॥ ६॥

अन्ववायस्तु सुमहांस्तत्र तत्र विशाम्पते ।

येषामेते महाराज शार्याता इति विश्रुताः ॥ ७॥

क्षत्रिया भरतश्रेष्ठ दिक्षु सर्वासु धार्मिकाः ।

सर्वशः पर्वतगणान् प्रविष्टाः कुरुनन्दन ॥ ८॥

नाभागारिष्टपुत्रौ द्वौ वैश्यौ ब्राह्मणतां गतौ ।

करूषस्य च कारूषाः क्षत्रिया युद्धदुर्मदाः ॥ ९॥

प्रांशोरेकोऽभवत् पुत्रः प्रजातिरिति नः श्रुतम् ।

पृषध्रो हिंसयित्वा तु गुरोर्गाम जनमेजय ॥ १.११.१०॥

शापाच्छूद्रत्वमापन्नो नवैते परिकीर्तिताः ।

वैवस्वतस्य तनया मनोर्वै भरतर्षभ ॥ ११॥

क्षुवतश्च मनोस्तात इक्ष्वाकुरभवत् सुतः ।

तस्य पुत्रशतं त्वासीदिक्ष्वाकोर्भूरिदक्षिणम् ॥ १२॥

तेषां विकुक्षिर्ज्येष्ठस्तु विकुक्षित्वादयोधताम् ।

प्राप्तः परमधर्मज्ञः सोऽयोध्याधिपतिः प्रभुः ॥ १३॥

शकुनिप्रमुखास्तस्य पुत्राः पञ्चाशदुत्तमाः ।

उत्तरापथदेशस्था रक्षितारो महीपते ॥ १४॥

चत्वारिंशदथाष्टौ च दक्षिणस्यां तथा दिशि ।

शशादप्रमुखाश्चान्ये रक्षितारो विशाम्पते ॥ १५॥

इक्ष्वाकुस्तु विकुक्षिं वै अष्टकायामथादिशत् ।

मांसमानय श्राद्धार्थं मृगान् हत्वा महाबलः ॥ १६॥

श्राद्धकर्मणि चोद्दिष्टमकृते श्राद्धकर्मणि ।

भक्षयित्वा शशं तात शशादो मृगयागतः ॥ १७॥

इक्ष्वाकुणा परित्यक्तो वसिष्ठवचनात्प्रभुः ।

इक्ष्वाकौ संस्थिते तात शशादः पुरमावसत् ॥ १८॥

शशादस्य तु दायादः ककुत्स्थो नाम वीर्यवान् ।

इन्द्रस्य वृषभूतस्य ककुत्स्थोऽजयतासुरान् ॥ १९॥

पूर्वं देवासुरे युद्धे ककुत्स्थस्तेन हि स्मृतः ।

अनेनास्तु ककुत्स्थस्य पृथुरानेनसः स्मृतः ॥ १.११.२०॥

विष्टराश्वः पृथोः पुत्रस्तस्मादार्द्रस्त्वजायत ।

आर्द्रस्य युवनाश्वस्तु श्रावस्तस्य तु चात्मजः ॥ २१॥

जज्ञे श्रावस्तको राजा श्रावस्ती येन निर्मिता ।

श्रावस्तस्य तु दायादो बृहदश्वो महायशाः ॥ २२॥

कुवलाश्वः सुतस्तस्य राजा परमधार्मिकः ।

यः स धुन्धुवधाद् राजा धुन्धुमारत्वमागतः ॥ २३॥

जनमेजय उवाच ।

धुन्धोर्वधमहं ब्रह्मञ्छ्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ।

यदर्थं कुवलाश्वः सन् धुन्धुमारत्वमागतः ॥ २४॥

वैशम्पायन उवाच ।

कुवलाश्वस्य पुत्राणां शतमुत्तमधन्विनाम् ।

सर्वे विद्यासु निष्णाता बलवन्तो दुरासदाः ॥ २५॥

बभूवुर्धार्मिकाः सर्वे यज्वानो भूरिदक्षिणाः ।

कुवलाश्वं सुतं राज्ये बृहदश्वो न्ययोजयत् ॥ २६॥

पुत्रसङ्क्रामितश्रीस्तु वनं राजा समाविशत् ।

तमुत्तङ्कोऽथ विप्रर्षिः प्रयान्तं प्रत्यवारयत् ॥ २७॥

उत्तङ्क उवाच ।

भवता रक्षणं कार्यं तत् तावत् कर्तुमर्हसि ।

निरुद्विग्नस्तपश्चर्तुं न हि शक्नोषि पार्थिव ॥ २८॥

त्वया हि पृथिवी राजन्रक्ष्यमाणा महात्मना ।

भविष्यति निरुद्विग्ना नारण्यं गन्तुमर्हसि ॥ २९॥

पालने हि महान् धर्मः प्रजानामिह दृश्यते ।

न तथा दृश्यतेऽरण्ये मा ते भूद् बुद्धिरीदृशी ॥ १.११.३०॥