Containing 38 sacred Sanskrit shlokas with multi-author commentaries and translations.
इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे विषयनिरूपणं नाम तृतीयोऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ४ रुद्र उवाच ।
सर्गश्च प्रतिसर्गश्च वंशो मन्वन्तराणि च ।
वंशानुचरितं चैव एतद्ब्रूहि जनार्दन ॥
१,४.१ ॥
हरिरुवाच ।
शृणु रुद्र प्रवक्ष्यामि सर्गादीन्पापनाशनाम् ।
सर्गस्थितिलयान्तां तां विष्णोः क्रीडां पुरातनीम् ॥
१,४.२ ॥
नरनारायणो देवो वासुदेवो निरञ्जनः ।
परमात्मा परं ब्रह्म जगज्जनिलयादिकृत् ॥
१,४.३ ॥
तदेतत्सर्वमेवैतव्द्यक्ताव्यक्तस्वरूपवत् ।
तथा पुरुषरूपेण कालरूपेण च स्थितम् ॥
१,४.४ ॥
व्यक्तं विष्णुस्तथाव्यक्तं पुरुषः काल एव च ।
क्रीडतो बालकस्येव चेष्टास्तस्य निशामय ॥
१,४.५ ॥
अनादिनिधनो धाता त्वनन्तः पुरुषोत्तमः ।
तस्माद्भवति चाव्यक्तं तस्मादात्मापि जायते ॥
१,४.६ ॥
तस्माहुद्धिर्मनस्तस्मात्ततः खं पवन स्ततः ।
तस्मात्तेजस्ततस्त्वापस्ततो भूमिस्ततोऽभवत् ॥
१,४.७ ॥
अण्डो हिरण्मयो रुद्र तस्यान्तः स्वयमेव हि ।
शरीरग्रहणं पूर्वं सृष्ट्यर्थं कुरुते प्रभुः ॥
१,४.८ ॥
ब्रह्मा चतुर्मुखो भूत्वा रजोमात्राधिकः सदा ।
शरीरग्रहणं कृत्वासृजदेतच्चराचरम् ॥
१,४.९ ॥
अण्डस्यान्तर्जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम् ।
स्रष्टा सृजति चात्मानं विष्णुः पाल्यं च पाति च ॥
१,४.१० ॥
अपसंह्रियते चान्ते संहर्ता च स्वयं हर ।
ब्रह्मा भूत्वासृजद्विष्णुर्जगत्पाति हरिः स्वयम् ॥
१,४.११ ॥
रुद्ररूपी च कल्पान्ते जगत्संहरतेऽखिलम् ।
ब्रह्मा तु सृष्टिकालेऽस्मिञ्जमध्यगतां महीम् ॥
१,४.१२ ॥
दंष्टूयोद्धरति ज्ञात्वा वारहीमास्थितस्तनूम् ।
देवादिसर्गान्वक्ष्येऽहं संक्षेपाच्छृणु शङ्कर ! ॥
१,४.१३ ॥
(१)प्रथमो महतः सर्गो विरूपो ब्रह्मणस्तु सः ।
(२) नन्मात्राणां द्वितीयस्तु भूतसर्गो हि स स्मृतः ॥
१,४.१४ ॥
(३)वैकारिकस्तृतीयस्तु सर्गस्त्वैन्द्रियकः स्मृतः ।
इत्येष प्राकृतः सर्गः सम्भूतो बुद्धिपूर्वकः ॥
१,४.१५ ॥
(४)मुख्यसर्गश्चतुर्थस्तु मुख्या वै स्थावराः स्मृताः ।
(५)तिर्यक्स्रोतास्तु यः प्रोक्तस्तिर्यग्योन्यः स उच्यते ॥
१,४.१६ ॥
(६) तदूर्ध्वस्तोतसां षष्ठो देवसर्गस्तु स स्मृतः ।
(७) ततोऽर्वाक्स्रोतसां सर्गः सप्तमः स तु मा नुषः ॥
१,४.१७ ॥
(८)अष्टमोऽनुग्रहः सर्गः सात्त्विकस्तामसस्तु सः ।
पञ्चैते वैकृताः सर्गाः प्राकृतास्तु त्रयः स्मृताः ॥
१,४.१८ ॥
प्राकृतो वैकृतश्चापि (९) कौमारो नवमः स्मृतः ।
स्थावरान्ताः सुराद्यास्तु प्रजा रुद्र ! चतुर्विधाः ॥
१,४.१९ ॥
ब्रह्मणः कुर्वतः सृष्टिं जज्ञिरे मानसाः सुताः ।
ततो देवासुरपितॄन्मानुषांश्च चतुष्टयम् ॥
१,४.२० ॥
सिसृक्षुरम्भांस्येतानि स्वमात्मानमयूयुजत् ।
व्यक्तात्मनस्तमोमात्रादुद्रिक्तास्तत्प्रजापतेः ॥
१,४.२१ ॥
सिसृक्षेर्जघनात्पूर्वमसुरा जज्ञिरे ततः ।
उत्ससर्ज ततस्तां तु तमोमात्रात्मिकां तनूम् ॥
१,४.२२ ॥
तमोमात्रा तनुस्त्यक्ता शङ्कराभूद्विभावरी ।
यक्षोपक्षांसि तद्देहे प्रीतिमापुस्ततः सुराः ॥
१,४.२३ ॥
सत्त्वोद्रिक्तास्तु मुखतः संभूता ब्रह्मणो हर ! ।
सत्त्वप्राया तनुस्तेन सन्त्यक्ता साप्यभूद्दिनम् ॥
१,४.२४ ॥
ततो हि बलिनो रात्रावसुरा देवता दिवा ।
सत्त्वमात्रां तनुं गृह्य पितरश्च ततोऽभवन् ॥
१,४.२५ ॥
सा चोत्सृष्टाभवत्सन्ध्या दिननक्तान्तरस्थितिः ।
रजोमात्रां तनुं गृह्य मनुष्यास्त्वभवंस्ततः ॥
१,४.२६ ॥
सा त्यक्ता चाभवज्ज्योत्स्ना प्राक्सन्ध्या याभिधीयते ।
ज्योत्स्ना रात्र्यहनी सन्ध्या शरीराणि तु तस्य वै ॥
१,४.२७ ॥
रजोमात्रां तनु गृह्य क्षुदभूत्कोप एव च ।
क्षुत्तृट्क्षामा अमृग्भक्षा राक्षसा रक्षणाच्च ये ॥
१,४.२८ ॥
यक्षाख्या जक्षणाज्ज्ञेयाः सर्पा वै केशसर्पणात् ।
जाताः कोपेन भूतास्ते गन्धर्वा जज्ञिरे ततः ॥
१,४.२९ ॥
गायन्तो जज्ञिरे वाचं गन्धर्वाप्सरसश्च ये ।
स्वर्गं द्यौर्वक्षसश्चक्रे सुखतोऽजाः स मुष्टवान् ॥
१,४.३० ॥