मधुकैटभवधो नाम प्रथमोऽध्यायः (Madhu-Kaitabha Vadha)

यामस्तौत्स्वपिते हरौ कमलजो हन्तुं मधुं कैटभम् ॥

ॐ नमश्चण्डिकायै ॥

ॐ ऐं मार्कण्डेय उवाच ॥ १.१॥

निशामय तदुत्पत्तिं विस्तराद्गदतो मम ॥ १.२॥

स बभूव महाभागः सावर्णिस्तनयो रवेः ॥ १.३॥

सुरथो नाम राजाभूत्समस्ते क्षितिमण्डले ॥ १.४॥

बभूवुः शत्रवो भूपाः कोलाविध्वंसिनस्तदा ॥ १.५॥

न्यूनैरपि स तैर्युद्धे कोलाविध्वंसिभिर्जितः ॥ १.६॥

आक्रान्तः स महाभागस्तैस्तदा प्रबलारिभिः ॥ १.७॥

कोशो बलं चापहृतं तत्रापि स्वपुरे ततः ॥ १.८॥

एकाकी हयमारुह्य जगाम गहनं वनम् ॥ १.९॥

प्रशान्तश्वापदाकीर्णं मुनिशिष्योपशोभितम् ॥ १.१०॥

इतश्चेतश्च विचरंस्तस्मिन् मुनिवराश्रमे ॥ १.११॥

मत्पूर्वैः पालितं पूर्वं मया हीनं पुरं हि तत् ॥ १.१२॥

न जाने स प्रधानो मे शूरो हस्ती सदामदः ॥ १.१३॥

ये ममानुगता नित्यं प्रसादधनभोजनैः ॥ १.१४॥

असम्यग्व्ययशीलैस्तैः कुर्वद्भिः सततं व्ययम् ॥ १.१५॥

एतच्चान्यच्च सततं चिन्तयामास पार्थिवः ॥ १.१६॥

स पृष्टस्तेन कस्त्वं भो हेतुश्चागमनेऽत्र कः ॥ १.१७॥

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य भूपतेः प्रणयोदितम् ॥ १.१८॥

प्रत्युवाच स तं वैश्यः प्रश्रयावनतो नृपम् ॥ १.१९॥

वैश्य उवाच ॥ १.२०॥

समाधिर्नाम वैश्योऽहमुत्पन्नो धनिनां कुले ॥ १.२१॥

विहीनश्च धनैर्दारैः पुत्रैरादाय मे धनम् ॥ १.२२॥

सोऽहं न वेद्मि पुत्राणां कुशलाकुशलात्मिकाम् ॥ १.२३॥

किं नु तेषां गृहे क्षेममक्षेमं किं नु साम्प्रतम् ॥ १.२४॥

कथं ते किं नु सद्वृत्ता दुर्वृत्ताः किं नु मे सुताः ॥ १.२५॥

राजोवाच ॥ १.२६॥

यैर्निरस्तो भवाँल्लुब्धैः पुत्रदारादिभिर्धनैः ॥ १.२७॥

तेषु किं भवतः स्नेहमनुबध्नाति मानसम् ॥ १.२८॥

वैश्य उवाच ॥ १.२९॥

एवमेतद्यथा प्राह भवानस्मद्गतं वचः ॥ १.३०॥

यैः सन्त्यज्य पितृस्नेहं धनलुब्धैर्निराकृतः ॥ १.३१॥

किमेतन्नाभिजानामि जानन्नपि महामते ॥ १.३२॥

तेषां कृते मे निःश्वासो दौर्मनस्यं च जायते ॥ १.३३॥

करोमि किं यन्न मनस्तेष्वप्रीतिषु निष्ठुरम् ॥ १.३४॥

मार्कण्डेय उवाच ॥ १.३५॥

ततस्तौ सहितौ विप्र तं मुनिं समुपस्थितौ ॥ १.३६॥

कृत्वा तु तौ यथान्यायं यथार्हं तेन संविदम् ॥ १.३७॥

उपविष्टौ कथाः काश्चिच्चक्रतुर्वैश्यपार्थिवौ ॥ १.३८॥

राजोवाच ॥ १.३९॥

भगवंस्त्वामहं प्रष्टुमिच्छाम्येकं वदस्व तत् ॥ १.४०॥

ममत्वं गतराज्यस्य राज्याङ्गेष्वखिलेष्वपि ॥ १.४१॥

अयं च निकृतः पुत्रैर्दारैर्भृत्यैस्तथोज्झितः ॥ १.४२॥

एवमेष तथाहं च द्वावप्यत्यन्तदुःखितौ ॥ १.४३॥

तत्किमेतन्महाभाग यन्मोहो ज्ञानिनोरपि ॥ १.४४॥

ममास्य च भवत्येषा विवेकान्धस्य मूढता ॥ १.४५॥

ऋषिरुवाच ॥ १.४६॥

ज्ञानमस्ति समस्तस्य जन्तोर्विषयगोचरे ॥ १.४७॥

दिवान्धाः प्राणिनः केचिद्रात्रावन्धास्तथापरे ॥ १.४८॥