स्कन्ध 4, अध्याय 22: देवदानवानामंशावतरणवर्णनम्

४.२२ द्वाविंशोऽध्यायः ।

देवदानवानामंशावतरणवर्णनम् ।

जनमेजय उवाच ।

किं कृतं पातकं तेन बालकेन पितामह ।

यज्जातमात्रो निहतस्तथा तेन दुरात्मना ॥ १॥

नारदोऽपि मुनिश्रेष्ठो ज्ञानवान्धर्मतत्परः ।

कथमेवंविधं पापं कृतवान्ब्रह्मवित्तमः ॥ २॥

कर्ता कारयिता पापे तुल्यपापौ स्मृतौ बुधैः ।

स कथं प्रेरयामास मुनिः कंसं खलं तदा ॥ ३॥

संशयोऽयं महान्मेऽत्र ब्रूहि सर्वं सविस्तरम् ।

येन कर्मविपाकेन बालको निधनं गतः ॥ ४॥

व्यास उवाच ।

नारदः कौतुकप्रेक्षी सर्वदा कलहप्रियः ।

देवकार्यार्थमागत्य सर्वमेतच्चकार ह ॥ ५॥

न मिथ्याभाषणे बुद्धिर्मुनेस्तस्य कदाचन ।

सत्यवक्ता सुराणां स कर्तव्ये निरतः शुचिः ॥ ६॥

एवं षड् बालकास्तेन जाता जाता निपातिताः ।

षड् गर्भाः शापयोगेन सम्भूय मरणं गताः ॥ ७॥

श‍ृणु राजन्प्रवक्ष्यामि तेषां शापस्य कारणम् ।

स्वायम्भुवेऽन्तरे पुत्रा मरीचेः षण्महाबलाः ॥ ८॥

ऊर्णायां चैव भार्यायामासन्धर्मविचक्षणाः ।

ब्रह्माणं जहसुर्वीक्ष्य सुतां यभितुमुद्यतम् ॥ ९॥

शशाप तांस्तदा ब्रह्मा दैत्ययोनिं विशन्त्वधः ।

कालनेमिसुता जातास्ते षड्गर्भा विशाम्पते ॥ १०॥

अवतारे परे ते तु हिरण्यकशिपोः सुताः ।

जातास्ते ज्ञानसंयुक्ताः पूर्वशापभयान्नृप ॥ ११॥

तस्मिञ्जन्मनि शान्ताश्च तपश्चक्रुः समाहिताः ।

तेषां प्रीतोऽभवद् ब्रह्मा षड्गर्भाणां वरान्ददौ ॥ १२॥

ब्रह्मोवाच ।

शप्ता यूयं मया पूर्वं क्रोधयुक्तेन पुत्रकाः ।

तुष्टोऽस्मि वो महाभागा ब्रुवन्तु वाञ्छितं वरम् ॥ १३॥

व्यास उवाच ।

ते तु श्रुत्वा वचस्तस्य ब्रह्मणः प्रीतमानसाः ।

ब्रह्माणमब्रुवन्कामं सर्वे कार्यार्थतत्पराः ॥ १४॥

गर्भा ऊचुः ।

पितामहाद्य तुष्टोऽसि देहि नो वाञ्छितं वरम् ।

अवध्या दैवतैः सर्वैर्मानवैश्च महोरगैः ॥ १५॥

गन्धर्वसिद्धपतिभिर्वधो माभूत्पितामह ।

व्यास उवाच ।

तानुवाच ततो ब्रह्मा सर्वमेतद्भविष्यति ॥ १६॥

गच्छन्तु वो महाभागाः सत्यमेव न संशयः ।

दत्त्वा वरं गतो ब्रह्मा मुदितास्ते तदाभवन् ॥ १७॥

हिरण्यकशिपुः क्रुद्धस्तानुवाच कुरूद्वह ।

यस्माद्विहाय मां पुत्रास्तोषितो वै पितामहः ॥ १८॥

वरेण प्रार्थितोऽत्यर्थं बलवन्तो यतोऽभवन् ।

युष्माभिर्हापितः स्नेहस्ततो युष्मांस्त्यजाम्यहम् ॥ १९॥

यूयं व्रजन्तु पाताले षड्गर्भा विश्रुता भुवि ।

पाताले निद्रयाविष्टास्तिष्ठन्तु बहुवत्सरान् ॥ २०॥

ततस्तु देवकीगर्भे वर्षे वर्षे पुनः पुनः ।

पिता वः कालनेमिस्तु तत्र कंसो भविष्यति ॥ २१॥

स एव जातमात्रान्वो वधिष्यति सुदारुणः ।

व्यास उवाच ।

एवं शप्तांस्तदा तेन गर्भे जातान्पुनः पुनः ॥ २२॥

जघान देवकीपुत्रान्षड्गर्भाञ्छापनोदितः ।

शेषांशः सप्तमस्तत्र देवकीगर्भसंस्थितः ॥ २३॥

विस्रंसितश्च गर्भोऽसौ योगेन योगमायया ।

नीतश्च रोहिणीगर्भे कृत्वा सङ्कर्षणं बलात् ॥ २४॥

पतितः पञ्चमे मासि लोकख्यातिं गतस्तदा ।

कंसोऽपि ज्ञातवांस्तत्र देवकीगर्भपातनम् ॥ २५॥

मुदं प्राप स दुष्टात्मा श्रुत्वा वार्तां सुखावहाम् ।

अष्टमे देवकीगर्भे भगवान्सात्वतां पतिः ॥ २६॥

उवास देवकार्यार्थं भारावतरणाय च ।

राजोवाच ।

वसुदेवः कश्यपांशः शेषांशश्च तदाभवत् ॥ २७॥

हरेरंशस्तथा प्रोक्तो भवता मुनिसत्तम ।

अन्ये च येंऽशा देवानां तत्र जातास्तु तान्वद ॥ २८॥

भाराववतारणार्थं वै क्षितेः प्रार्थनयानघ ।

व्यास उवाच ।

सुराणामसुराणां च ये येंऽशा भुवि विश्रुताः ॥ २९॥

तानहं सम्प्रवक्ष्यामि सङ्क्षेपेण श‍ृणुष्व तान् ।

वसुदेवः कश्यपांशो देवकी च तथादितिः ॥ ३०॥