स्कन्ध 12, अध्याय 1: गायत्रीविचारः

१२ श्रीमद्देवीभागवतमहापुराणे द्वादशः स्कन्धः १२.१ प्रथमोऽध्यायः ।

गायत्रीविचारः ।

नारद उवाच ।

सदाचारविधिर्देव भवता वर्णितः प्रभो ।

तस्याप्यतुलमाहात्म्यं सर्वपापविनाशनम् ॥ १॥

श्रुतं भवन्मुखाम्भोजच्युतं देवीकथामृतम् ।

व्रतानि यानि चोक्तानि चान्द्रायणमुखानि ते ॥ २॥

दुःखसाध्यानि जानीमः कर्तृसाध्यानि तानि च ।

तदस्मात्साम्प्रतं यत्तु सुखसाध्यं शरीरिणाम् ॥ ३॥

देवीप्रसादजनकं शुभानुष्ठानसिद्धिदम् ।

तत्कर्म वद मे स्वामिन् कृपापूर्वं सुरेश्वर ॥ ४॥

सदाचारविधौ यश्च गायत्रीविधिरीरितः ।

तस्मिन्मुख्यतमं किं स्यात्किं वा पुण्याधिकप्रदम् ॥ ५॥

ये गायत्रीगता वर्णास्तत्त्वसङ्ख्यास्त्वयेरिताः ।

तेषां के ऋषयः प्रोक्ताः कानि छन्दांसि वै मुने ॥ ६॥

तेषां का देवताः प्रोक्ताः सर्वं कथय मे प्रभो ।

महत्कौतूहलं मे च मानसे परिवर्तते ॥ ७॥

श्रीनारायणाय उवाच ।

कुर्यादन्यन्न वा कुर्यादनुष्ठानादिकं तथा ।

गायत्रीमात्रनिष्ठस्तु कृतकृत्यो भवेद्द्विजः ॥ ८॥

सन्ध्यासु चार्घ्यदानं च गायत्रीजपमेव च ।

सहस्रत्रितयं कुर्वन्सुरैः पूज्यो भवेन्मुने ॥ ९॥

न्यासान्करोतु वा मा वा गायत्रीमेव चाभ्यसेत् ।

ध्यात्वा निर्व्याजया वृत्त्या सच्चिदानन्दरूपिणीम् ॥ १०॥

यदक्षरैकसंसिद्धेः स्पर्धते ब्राह्मणोत्तमः ।

हरिशङ्करकञ्जोत्थसूर्यचन्द्रहुताशनैः ॥ ११॥

अथातः श्रूयतां ब्रह्मन् वर्णऋष्यादिकांस्तथा ।

छन्दांसि देवतास्तद्वत्क्रमात्तत्त्वानि चैव हि ॥ १२॥

वामदेवोऽत्रिर्वसिष्ठः शुक्रः कण्वः पराशरः ।

विश्वामित्रो महातेजाः कपिलः शौनको महान् ॥ १३॥

याज्ञवल्क्यो भरद्वाजो जमदग्निस्तपोनिधिः ।

गौतमो मुद्गलश्चैव वेदव्यासश्च लोमशः ॥ १४॥

अगस्त्यः कौशिको वत्सः पुलस्त्यो माण्डुकस्तथा ।

दुर्वासास्तपसां श्रेष्ठो नारदः कश्यपस्तथा ॥ १५॥

इत्येते ऋषयः प्रोक्ता वर्णानां क्रमशो मुने ।

गायत्र्युष्णिगनुष्टुप् च बृहती पङ्क्तिरेव च ॥ १६॥

त्रिष्टुभं जगती चैव तथातिजगती मता ।

शक्वर्यतिशक्वरी च धृतिश्चातिधृतिस्तथा ॥ १७॥

विराट्प्रस्तारपङ्क्तिश्च कृतिः प्रकृतिराकृतिः ।

विकृतिः सकृतिश्चैवाक्षरपङ्क्तिस्तथैव च ॥ १८॥

भूर्भुवः स्वरितिच्छन्दस्तथा ज्योतिष्मती स्मृतम् ।

इत्येतानि च छन्दांसि कीर्तितानि महामुने ॥ १९॥

दैवतानि श‍ृणु प्राज्ञ तेषामेवानुपूर्वशः ।

आग्नेयं प्रथमं प्रोक्तं प्राजापत्यं द्वितीयकम् ॥ २०॥

तृतीयं च तथा सौम्यमीशानं च चतुर्थकम् ।

सावित्रं पञ्चमं प्रोक्तं षष्ठमादित्यदैवतम् ॥ २१॥

बार्हस्पत्यं सप्तमं तु मैत्रावरुणमष्टमम् ।

नवमं भगदैवत्यं दशमं चार्यमेश्वरम् ॥ २२॥

गणेशमेकादशकं त्वाष्ट्रं द्वादशकं स्मृतम् ।

पौष्णं त्रयोदशं प्रोक्तमैन्द्राग्नं च चतुर्दशम् ॥ २३॥

वायव्यं पञ्चदशकं वामदैव्यं च षोडशम् ।

मैत्रावरुणिदैवत्यं प्रोक्तं सप्तदशाक्षरम् ॥ २४॥

अष्टादशं वैश्वदेवमूनविंशं तु मातृकम् ।

वैष्णवं विंशतितमं वसुदैवतमीरितम् ॥ २५॥

एकविंशतिसङ्ख्याकं द्वाविंशं रुद्रदैवतम् ।

त्रयोविंशं च कौबेरमाश्विनं तत्त्वसङ्ख्यकम् ॥ २६॥

चतुर्विंशतिवर्णानां देवतानां च सङ्ग्रहः ।

कथितः परमश्रेष्ठो महापापैकशोधनः ।

यदाकर्णनमात्रेण साङ्गं जाप्यफलं मुने ॥ २७॥