स्कन्ध 11, अध्याय 21: गायत्रीपुरश्चरणविधिकथनम्

११.२१ एकविंशोऽध्यायः ।

गायत्रीपुरश्चरणविधिकथनम् ।

श्रीनारायण उवाच ।

अथातः श्रूयतां ब्रह्मन् गायत्र्या पापनाशनम् ।

पुरश्चरणकं पुण्यं यथैष्टफलदायकम् ॥ १॥

पर्वताग्रे नदीतीरे बिल्वमूले जलाशये ।

गोष्ठे देवालयेऽश्वत्थे उद्याने तुलसीवने ॥ २॥

पुण्यक्षेत्रे गुरोः पार्श्वे चित्तैकाग्र्यस्थलेऽपि च ।

पुरश्चरणकृन्मन्त्री सिध्यत्येव न संशयः ॥ ३॥

यस्य कस्यापि मन्त्रस्य पुरश्चरणमारभेत् ।

व्याहृतित्रयसंयुक्तां गायत्रीं चायुतं जपेत् ॥ ४॥

नृसिंहार्कवराहाणां तान्त्रिकं वैदिकं तथा ।

विना जप्त्वा तु गायत्रीं तत्सर्वं निष्कलं भवेत् ॥ ५॥

सर्वे शाक्ता द्विजाः प्रोक्ता न शैवा न च वैष्णवाः ।

आदिशक्तिमुपासन्ते गायत्रीं वेदमातरम् ॥ ६॥

मन्त्रं संशोध्य यत्नेन पुरश्चरणतत्परः ।

मन्त्रशोधनपूर्वाङ्गमात्मशोधनमुत्तमम् ॥ ७॥

आत्मतत्त्वशोधनाय त्रिलक्षं प्रजपेद्बुधः ।

अथवा चैकलक्षं तु श्रुतिप्रोक्तेन वर्त्मना ॥ ८॥

आत्मशुद्धिं विना कर्तुर्जपहोमादिकाः क्रियाः ।

निष्फलास्तास्तु विज्ञेयाः कारणं श्रुतिचोदितम् ॥ ९॥

तपसा तापयेद्देहं पितृदेवांश्च तर्पयेत् ।

तपसा स्वर्गमाप्नोति तपसा विन्दते महत् ॥ १०॥

क्षत्रियो बाहुवीर्येण तरेदापद आत्मनः ।

धनेन वैश्यः शूद्रस्तु जपहोमैर्द्विजोत्तमः ॥

११

अतएव तु विप्रेन्द्र तपः कुर्यात्प्रयत्नतः ।

शरीरशोषणं प्राहुस्तापसास्तप उत्तमम् ॥

१२

शोधयेद्विधिमार्गेण कृच्छ्रचान्द्रायणादिभिः ।

अथान्नशुद्धिकरणं वक्ष्यामि श‍ृणु नारद ॥

१३

अयाचितोञ्छशुक्लाख्यभिक्षावृत्तिचतुष्टयम् ।

तान्त्रिकैर्वैदिकैश्चैवं प्रोक्तान्नस्य विशुद्धता ॥

१४

भिक्षान्नं शुद्धमानीय कृत्वा भागचतुष्टयम् ।

एकं भागं द्विजेभ्यस्तु गोग्रासस्तु द्वितीयकः ॥

१५

अतिथिभ्यस्तृतीयस्तु तदूर्ध्वं तु स्वभार्ययोः ।

आश्रमस्य यथा यस्य कृत्वा ग्रासविधिं क्रमात् ॥

१६

आदौ क्षिप्त्वा तु गोमूत्रं यथाशक्ति यथाक्रमम् ।

तदूर्ध्वं ग्राससङ्ख्या स्याद्वानप्रस्थगृहस्थयोः ॥

१७

कुक्कुटाण्डप्रमाणं तु ग्रासमानं विधीयते ।

अष्टौ ग्रासा गृहस्थस्य वनस्थस्य तदर्धकम् ॥

१८

ब्रह्मचारी यथेष्टं च गोमूत्रं विधिपूर्वकम् ।

प्रोक्षणं नववारं च षड्वारं च त्रिवारकम् ॥

१९

निश्छिद्रं च करं कृत्वा सावित्रीं च तदित्यृचम् ।

मन्त्रमुच्चार्य मनसा प्रोक्षणे विधिरुच्यते ॥

२०

चौरो वा यदि चाण्डालो वैश्यः क्षत्रस्तथैव च ।

अन्नं दद्यात्तु यः कश्चिदधमो विधिरुच्यते ॥

२१

शूद्रान्नं शूद्रसम्पर्कं शूद्रेण च सहाशनम् ।

ते यान्ति नरकं घोरं यावच्चन्द्रदिवाकरौ ॥

२२

गायत्रीच्छन्दो मन्त्रस्य यथासङ्ख्याक्षराणि च ।

तावल्लक्षाणि कर्तव्यं पुरश्चरणकं तथा ॥

२३

द्वात्रिंशल्लक्षमानं तु विश्वामित्रमतं तथा ।

जीवहीनो यथा देहः सर्वकर्मसु न क्षमः ॥

२४

पुरश्चरणहीनस्तु तथा मन्त्रः प्रकीर्तितः ।

ज्येष्ठाषाढौ भाद्रपदं पौषं तु मलमासकम् ॥

२५

अङ्गारं शनिवारं च व्यतीपातं च वैधृतिम् ।

अष्टमीं नवमीं षष्ठीं चतुर्थीं च त्रयोदशीम् ॥

२६

चतुर्दशीममावास्यां प्रदोषं च तथा निशाम् ।

यमाग्निरुद्रसर्पेन्द्रवसुश्रवणजन्मभम् ॥

२७

मेषकर्कतुलाकुम्भान्मकरं चैव वर्जयेत् ।

सर्वाण्येतानि वर्ज्यानि पुरश्चरणकर्मणि ॥

२८

चन्द्रतारानुकूले च शुक्लपक्षे विशेषतः ।

पुरश्चरणकं कुर्यान्मन्त्रसिद्धिः प्रजायते ॥

२९

स्वस्तिवाचनकं कुर्यान्नान्दीश्राद्धं यथाविधि ।

विप्रान्सन्तर्प्य यत्नेन भोजनाच्छादनादिभिः ॥

३०