स्कन्ध 11, अध्याय 20: ब्रह्मयज्ञादिकीर्तनम्

११.२० विंशोऽध्यायः ।

ब्रह्मयज्ञादिकीर्तनम् ।

श्रीनारायण उवाच ।

त्रिराचम्य द्विजः पूर्वं द्विर्मार्जनमथाचरेत् ।

उपस्पृशेत्सव्यपाणिं पादौ च प्रोक्षयेत्ततः ॥ १॥

शिरसि चक्षुषि तथा नासायां श्रोत्रदेशके ।

हृदये च तथा मौलौ प्रोक्षणं सम्यगाचरेत् ॥ २॥

देशकालौ समुच्चार्य ब्रह्मयज्ञमथाचरेत् ।

द्वौ दर्भौ दक्षिणे हस्ते वामे त्रीनासने सकृत् ॥ ३॥

उपवीते शिखायां च पादमूले सकृत्सकृत् ।

विमुक्तये सर्वपापक्षयार्थं चैवमेव हि ॥ ४॥

सूत्रोक्तदेवताप्रीत्यै ब्रह्मयज्ञं करोम्यहम् ।

गायत्रीं त्रिर्जपेत्पूर्वं चाग्निमीळे ततः परम् ॥ ५॥

यदङ्गेति ततः प्रोच्य अग्निर्वै इति कीर्तयेत् ।

अथ महाव्रतं चैव पन्था एतच्च कीर्तयेत् ॥ ६॥

अथातः संहितायाश्च विदा मघवदित्यपि ।

महाव्रतस्येति तथा इषे त्वोर्जे इतीव हि ॥ ७॥

अग्न आयाहि चेत्येवं शन्तो देवीरितीति च ।

अथ तस्य समाम्नायो वृद्धिरादैजितीव हि ॥ ८॥

अथ शिक्षां प्रवक्ष्यामि पञ्चसंवत्सरेति च ।

मयरसतजभनेत्येव गौर्ग्मा इत्येव कीर्तयेत् ॥ ९॥

अथातो धर्मजिज्ञासा अथातो ब्रह्म इत्यपि ।

तच्छंयोरिति च प्रोच्य ब्रह्मणे नम इत्यपि ॥ १०॥

तर्पणं चैव देवानां ततः कुर्यात्प्रदक्षिणम् ।

प्रजापतिश्च ब्रह्मा च वेदा देवास्तथर्षयः ॥ ११॥

सर्वाणि चैव छन्दांसि तथोङ्कारस्तथैव च ।

वषट्कारो व्याहृतयः सावित्री च ततः परम् ॥ १२॥

गायत्री चैव यज्ञाश्च द्यावापृथिवी इत्यपि ।

अन्तरिक्षं त्वहोरात्राणि च साङ्ख्या अतः परम् ॥ १३॥

सिद्धाः समुद्रा नद्यश्च गिरयश्च ततः परम् ।

क्षेत्रौषधिवनस्पत्यो गन्धर्वाप्सरसस्तथा ॥ १४॥

नागा वयांसि गावश्च साध्या विप्रास्तथैव च ।

यक्षा रक्षांसि भूतानीत्येवमन्तानि कीर्तयेत् ॥ १५॥

अथो निवीती भूत्वा च ऋषीन्सन्तर्पयेदपि ।

शतर्चिनो माध्यमाश्च गृत्समदस्तथैव च ॥ १६॥

विश्वामित्रो वामदेवोऽत्रिर्भरद्वाज एव च ।

वसिष्ठश्च प्रगाथश्च पावमान्यस्ततः परम् ॥ १७॥

क्षुद्रसूक्ता महासूक्ताः सनकश्च सनन्दनः ।

सनातनस्तथैवात्र सनत्कुमार एव च ॥ १८॥

कपिलासुरिनामानौ वोहलिः पञ्चशीर्षकः ।

प्राचीनावीतिना तच्च कर्तव्यमथ तर्पणम् ॥ १९॥

सुमन्तुर्जैमिनिर्वैशम्पायनः पैलसूत्रयुक् ।

भाष्यभारतपूर्वं च महाभारत इत्यपि ॥ २०॥

धर्माचार्या इमे सर्वे तृप्यन्त्विति च कीर्तयेत् ।

जानन्ति बाहविगार्ग्यगौतमाश्चैव शाकलः ॥ २१॥

बाभ्रव्यमाण्डव्ययुतोमाण्डूकेयस्ततः परम् ।

गार्गी वाचक्नवी चैव वडवा प्रातिथेयिका ॥ २२॥

सुलभायुक्तमैत्रेयी कहोलश्च ततः परम् ।

कौषीतकं महाकौषीतकं वै तर्पयेत्ततः ॥ २३॥

भारद्वाजं च पैङ्ग्यं च महापैङ्ग्यं सुयज्ञकम् ।

साङ्ख्यायनमैतरेयं महैतरेयमेव च ॥ २४॥

बाष्कलं शाकलं चैव सुजातवक्त्रमेव च ।

औदवाहिं च सौजामिं शौनकं चाश्वलायनम् ॥ २५॥

ये चान्ये सर्व आचार्यास्ते सर्वे तृप्तिमाप्नुयुः ।

ये के चास्मत्कुले जाता अपुत्रा गोत्रिणो मृताः ॥ २६॥

ते गृह्णन्तु मया दत्तं वस्त्रनिष्पीडनोदकम् ।

एवं ते ब्रह्मयज्ञस्य विधिरुक्तो महामुने ॥ २७॥

यश्चायं कुरुते ब्रह्मयज्ञस्य विधिमुत्तमम् ।

सर्ववेदाङ्गपाठस्य फलमाप्नोति साधकः ॥ २८॥

वैश्वदेवं ततः कुर्यान्नित्यश्राद्धं तथैव च ।

अतिथिभ्योऽन्नदानं च नित्यमेव समाचरेत् ॥ २९॥

गोग्रासं च ततो दत्त्वा भुञ्जीत ब्राह्मणैः सह ।

अह्नस्तु पञ्चमे भागे प्रकुर्यादेतदुत्तमम् ॥ ३०॥