स्कन्ध 11, अध्याय 19: मध्याह्नसन्ध्यावर्णनम्

११.१९ एकोनविंशोऽध्यायः ।

मध्याह्नसन्ध्यावर्णनम् ।

श्रीनारायण उवाच ।

अथातः श्रूयतां ब्रह्मन् सन्ध्यां माध्याह्निकीं शुभाम् ।

यदनुष्ठानतोऽपूर्वं जायतेऽत्युत्तमं फलम् ॥ १॥

सावित्रीं युवतीं श्वेतवर्णां चैव त्रिलोचनाम् ।

वरदां चाक्षमालाढ्यां त्रिशूलाभयहस्तकाम् ॥ २॥

वृषारूढां यजुर्वेदसंहितां रुद्रदेवताम् ।

तमोगुणयुतां चैव भुवर्लोकव्यवस्थिताम् ॥ ३॥

आदित्यमार्गसञ्चारकर्त्रीं मायां नमाम्यहम् ।

आदिदेवीमथ ध्यात्वाऽऽचमनादि च पूर्ववत् ॥ ४॥

अथ चार्घ्यप्रकरणं पुष्पाणि चिनुयात्ततः ।

तदलाभे बिल्वपत्रं तोयेन मिश्रयेत्ततः ॥ ५॥

ऊर्ध्वं च सूर्याभिमुखं क्षिप्त्वार्घ्यं प्रतिपादयेत् ।

प्रातःसन्ध्यादिवत्सर्वमुपसंहारपूर्वकम् ॥ ६॥

मध्याह्ने केचिदिच्छन्ति सावित्रीं तु तदित्यृचम् ।

असम्प्रदायं तत्कर्म कार्यहानिस्तु जायते ॥ ७॥

कारणं सन्ध्ययोश्चात्र मन्देहा नाम राक्षसाः ।

भक्षितुं सूर्यमिच्छन्ति कारणं श्रुतिचोदितम् ॥ ८॥

अतस्तु कारणाद्विप्रः सन्ध्यां कुर्यात्प्रयत्नतः ।

सन्ध्ययोरुभयोर्नित्यं गायत्र्या प्रणवेन च ॥ ९॥

अम्भस्तु प्रक्षिपेत्तेन नान्यथा श्रुतिघातकः ।

आकृष्णेनेति मन्त्रेण पुष्पैर्वाम्बुविमिश्रितम् ॥ १०॥

अलाभे बिल्वदूर्वादिपत्रेणोक्तेन पूर्वकम् ।

अर्ध्यं दद्यात्प्रयत्नेन साङ्गं सन्ध्याफलं लभेत् ॥ ११॥

अत्रैव तर्पणं वक्ष्ये श‍ृणु देवर्षिसत्तम ।

भुवः पुनः पूरुषं तु तर्पयामि नमो नमः ॥ १२॥

यजुर्वेदं तर्पयामि मण्डलं तर्पयामि च ।

हिरण्यगर्भं च तथान्तरात्मानं तथैव च ॥ १३॥

सावित्रीं च ततो देवमातरं साङ्कृतिं तथा ।

सन्ध्यां तथैव युवतीं रुद्राणीं नीमृजां तथा ॥ १४॥

सर्वार्थानां सिद्धिकरीं सर्वमन्त्रार्थसिद्धिदाम् ।

भूर्भुवः स्वः पूरुषं तु इति मध्याह्नतर्पणम् ॥ १५॥

उदुत्यमिति सूक्तेन सूर्योपस्थानमेव च ।

चित्रं देवानामिति च सूर्योपस्थानमाचरेत् ॥ १६॥

ततो जपं प्रकुर्वीत मन्त्रसाधनतत्परः ।

जपस्यापि प्रकारं तु वक्ष्यामि श‍ृणु नारद ॥ १७॥

कृत्वोत्तानौ करौ प्रातः सायं चाधः करौ तथा ।

मध्याह्ने हृदयस्थौ तु कृत्वा जपमुदीरयेत् ॥ १८॥

पर्वद्वयमनामिक्याः कनिष्ठादिक्रमेण तु ।

तर्जनीमूलपर्यन्तं करमाला प्रकीर्तिता ॥ १९॥

गोघ्नः पितृघ्नो मातृघ्नो भ्रूणहा गुरुतल्पगः ।

ब्रह्मस्वक्षेत्रहारी च यश्च विप्रः सुरां पिबेत् ॥ २०॥

स गायत्र्या सहस्रेण पूतो भवति मानवः ।

मानसं वाचिकं पापं विषयेन्द्रियसङ्गजम् ॥ २१॥

तत्किल्बिषं नाशयति त्रीणि जन्मानि मानवः ।

गायत्रीं यो न जानाति वृथा तस्य परिश्रमः ॥ २२॥

पठेच्च चतुरो वेदान् गायत्रीं चैकतो जपेत् ।

वेदानां चावृतेस्तद्वद्गायत्रीजप उत्तमः ॥ २३॥

इति मध्याह्नसन्ध्यायाः प्रकारः कीर्तितो मया ।

अतः परं प्रवक्ष्यामि ब्रह्मयज्ञविधिक्रमम् ॥ २४॥

इति श्रीमद्देवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यां संहितायामेकादशस्कन्धे मध्याह्नसन्ध्यावर्णनं नामैकोनविंशोऽध्यायः ॥ ११.१९॥