स्कन्ध 11, अध्याय 13: त्रिपुण्डधारणमाहात्म्यवर्णनम्

११.१३ त्रयोदशोऽध्यायः ।

त्रिपुण्डधारणमाहात्म्यवर्णनम् ।

श्रीनारायण उवाच ।

महापातकसङ्घाश्च पातकान्यपराण्यपि ।

नश्यन्ति मुनिशार्दूल सत्यं सत्यं न चान्यथा ॥ १॥

एकं भस्म धृतं येन तस्य पुण्यफलं श‍ृणु ।

यतीनां ज्ञानदं प्रोक्तं वानस्थानां विरक्तिदम् ॥ २॥

गृहस्थानां मुने तद्वद्धर्मवृद्धिकरं तथा ।

ब्रह्मचर्याश्रमस्थानां स्वाध्यायप्रदमेव च ॥ ३॥

शूद्राणां पुण्यदं नित्यमन्येषां पापनाशनम् ।

भस्मनोद्धूलनं चैव तथा तिर्यक् त्रिपुण्ड्रकम् ॥ ४॥

रक्षार्थं सर्वभूतानां विधत्ते वैदिकी श्रुतिः ।

भस्मनोद्धूलनं चैव तथा तिर्यक् त्रिपुण्ड्रकम् ॥ ५॥

यज्ञत्वेनैव सर्वेषां विधत्ते वैदिकी श्रुतिः ।

भस्मनोद्धूलनं चैव तथा तिर्यक् त्रिपुण्ड्रकम् ॥ ६॥

सर्वधर्मतया तेषां विधत्ते वैदिकी श्रुतिः ।

भस्मनोद्धूलनं चैव तथा तिर्यक् त्रिपुण्ड्रकम् ॥ ७॥

माहेश्वराणां लिङ्गार्थं विधत्ते वैदिकी श्रुतिः ।

भस्मनोद्धूलनं चैव तथा तिर्यक् त्रिपुण्ड्रकम् ॥ ८॥

विज्ञानार्थं च सर्वेषां विधत्ते वैदिकी श्रुतिः ।

शिवेन विष्णुना चैव ब्रह्मणा वज्रिणा तथा ॥ ९॥

हिरण्यगर्भेण तदवतारैर्वरुणादिभिः ।

देवताभिर्धृतं भस्म त्रिपुण्ड्रोद्धूलनात्मकम् ॥ १०॥

उमादेव्या च लक्ष्या च वाचा चान्याभिरास्तिकैः ।

सर्वस्त्रीभिर्धृतं भस्म त्रिपुण्ड्रोद्धूलनात्मना ॥ ११॥

यक्षराक्षसगन्धर्वसिद्धविद्याधरादिभिः ।

मुनिभिश्च धृतं भस्म त्रिपुण्ड्रोद्धूलनात्मना ॥ १२॥

ब्राह्मणैः क्षत्रियैर्वैश्यैः शूद्रेरपि च सङ्करैः ।

अपभ्रंशैर्धृतं भस्म त्रिपुण्ड्रोद्धूलनात्मना ॥ १३॥

उद्धूलनं त्रिपुण्ड्रं च यैः समाचरितं मुदा ।

त एव शिष्टा विद्वांसो नेतरे मुनिपुङ्गव ॥ १४॥

शिवलिङ्गं मणिः सख्यं मन्त्रः पञ्चाक्षरस्तथा ।

विभूतिरौषधं पुंसां मुक्तिस्त्रीवश्यकर्मणि ॥ १५॥

भुनक्ति यत्र भस्माङ्गो मूर्खो वा पण्डितोऽपि वा ।

तत्र भुङ्क्ते महादेवः सपत्नीको वृषध्वजः ॥ १६॥

भस्मसञ्छन्नसर्वाङ्गमनुगच्छति यः पुमान् ।

सर्वपातकयुक्तोऽपि पूजितो मानवोऽचिरात् ॥ १७॥

भस्मसञ्छन्नसर्वाङ्गं यः स्तौति श्रद्धया सह ।

सर्वपातकयुक्तोऽपि पूज्यते मानवोऽचिरात् ॥ १८॥

त्रिपुण्ड्रधारिणे भिक्षाप्रदानेन हि केवलम् ।

तेनाधीतं श्रुतं तेन तेन सर्वमनुष्ठितम् ॥ १९॥

येन विप्रेण शिरसि त्रिपुण्ड्रं भस्मना कृतम् ।

कीकटेष्वपि देशेषु यत्र भूतिविभूषणः ॥ २०॥

मानवस्तु वसेन्नित्यं काशीक्षेत्रसमं हि तत् ।

दुःशीलः शीलयुक्तो वा योगयुक्तोऽप्यलक्षणः ॥ २१॥

भूतिशासनयुक्तो वा स पूज्यो मम पुत्रवत् ।

छद्मनापि चरेद्यो हि भूतिशासनमैश्वरम् ॥ २२॥

सोऽपि यां गतिमाप्नोति न तां यज्ञशतैरपि ।

सम्पर्काल्लीलया वापि भयाद्वा धारयेत्तु यः ॥ २३॥

विधियुक्तो विभूतिं तु स च पूज्यो यथा ह्यहम् ।

शिवस्य विष्णोर्देवानां ब्रह्मणस्तृप्तिकारणम् ॥ २४॥

पार्वत्याश्च महालक्ष्या भारत्यास्तृप्तिकारणम् ।

न दानेन न यज्ञेन न तपोभिः सुदुर्लभैः ॥ २५॥

न तीर्थयात्रया पुण्यं त्रिपुण्ड्रेण च लभ्यते ।

दानं यज्ञाश्च धर्माश्च तीर्थयात्राश्च नारद ॥ २६॥

ध्यानं तपस्त्रिपुण्ड्रस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् ।

यथा राजा स्वचिह्नाङ्कं स्वजनं मन्यते सदा ॥ २७॥

तथा शिवस्त्रिपुण्ड्राङ्कं स्वकीयमिव मन्यते ।

द्विजातिर्वान्यजातिर्वा शुद्धचित्तेन भस्मना ॥ २८॥

धारयेद्यस्त्रिपुण्ड्राङ्कं रुद्रस्तेन वशीकृतः ।

त्यक्तसर्वाश्रमाचारो लुप्तसर्वक्रियोऽपि सः ॥ २९॥

सकृत्तिर्यक्त्रिपुण्ड्राङ्कं धारयेत्सोऽपि मुच्यते ।

नास्य ज्ञानं परीक्षेत न कुलं न व्रतं तथा ॥ ३०॥