स्कन्ध 9, अध्याय 38: सावित्र्युपाख्यानवर्णनम्

९.३८ अष्टत्रिंशोऽध्यायः ।

सावित्र्युपाख्यानवर्णनम् ।

सावित्र्युवाच ।

देवीभक्तिं देहि मह्यं साराणां चैव सारकम् ।

पुंसां मुक्तिद्वारबीजं नरकार्णवतारकम् ॥ १॥

कारणं मुक्तिसाराणां सर्वाशुभविनाशनम् ।

दारकं कर्मवृक्षाणां कृतपापौघहारणम् ॥ २॥

मुक्तिश्च कतिथाप्यस्ति किं वा तासां च लक्षणम् ।

देवीभक्तिं भक्तिभेदं निषेकस्यापि खण्डनम् ॥ ३॥

तत्त्वज्ञानविहीना च स्त्रीजातिर्विधिनिर्मिता ।

किञ्चिंज्ञानं सारभूतं वद वेदविदां वर ॥ ४॥

सर्वं दानं च यज्ञश्च तीर्थस्नानं व्रतं तपः ।

अज्ञानिज्ञानदानस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥ ५॥

पितुः शतगुणा माता गौरवे चेति निश्चितम् ।

मातुः शतगुणः पूज्यो ज्ञानदाता गुरुः प्रभो ॥ ६॥

धर्मराज उवाच ।

पूर्वं सर्वो वरो दत्तो यस्ते मनसि वाञ्छितः ।

अधुना शक्तिभक्तिस्ते वत्से भवतु मद्वरात् ॥ ७॥

श्रोतुमिच्छसि कल्याणि श्रीदेवीगुणकीर्तनम् ।

वक्तॄणां पृच्छकानां च श्रोतॄणां कुलतारणम् ॥ ८॥

शेषो वक्त्रसहस्रेण नहि यद्वक्तुमीश्वरः ।

मृत्युञ्जयो न क्षमश्च वक्तुं पञ्चमुखेन च ॥ ९॥

धाता चतुर्णां वेदानां विधाता जगतामपि ।

ब्रह्मा चतुर्मुखेनैव नालं विष्णुश्च सर्ववित् ॥ १०॥

कार्तिकेयः षण्मुखेन नापि वक्तुमलं ध्रुवम् ।

न गणेशः समर्थश्च योगीन्द्राणां गुरोर्गुरुः ॥ ११॥

सारभूताश्च शास्त्राणां वेदाश्चत्वार एव च ।

कलामात्रं यद्गुणानां न विदन्ति बुधाश्च ये ॥ १२॥

सरस्वती जडीभूता नालं तद्गुणवर्णने ।

सनत्कुमारो धर्मश्च सनन्दनः सनातनः ॥ १३॥

सनकः कपिलः सूर्यो येऽन्ये च ब्रह्मणः सुताः ।

विचक्षणा न यद्वक्तुं किञ्चान्ये जडबुद्धयः ॥ १४॥

न यद्वक्तुं क्षमाः सिद्धा मुनीन्द्रा योगिनस्तथा ।

के चान्ये च वयं के वा श्रीदेव्या गुणवर्णने ॥ १५॥

ध्यायन्ते यत्पदाम्भोजं ब्रह्मविष्णुशिवादयः ।

अतिसाध्यं स्वभक्तानां तदन्येषां सुदुर्लभम् ॥ १६॥

कश्चित्किञ्चिद्विजानाति तद्गुणोत्कीर्तनं शुभम् ।

अतिरिक्तं विजानाति ब्रह्मा ब्रह्मविशारदः ॥ १७॥

ततोऽतिरिक्तं जानाति गणेशो ज्ञानिनां गुरुः ।

सर्वातिरिक्तं जानाति सर्वज्ञः शम्भुरेव सः ॥ १८॥

तस्मै दत्तं पुरा ज्ञानं कृष्णेन परमात्मना ।

अतीव निर्जनेऽरण्ये गोलोके रासमण्डले ॥ १९॥

तत्रैव कथितं किञ्चित्तद्गुणोत्कीर्तनं शुभम् ।

धर्मं च कथयामास शिवलोके शिवः स्वयम् ॥ २०॥

धर्मस्तु कथयामास भास्वते पृच्छते तथा ।

यामाराध्य मत्पितापि सम्प्राप तपसा सति ॥ २१॥

पूर्वं स्वं विषयं चाहं न गृह्णामि प्रयत्नतः ।

वैराग्ययुक्तस्तपसे गन्तुमिच्छामि सुव्रते ॥ २२॥

तदा मां कथयामास पिता तद्गुणकीर्तनम् ।

यथागमं तद्वदामि निबोधातीव दुर्गमम् ॥ २३॥

तद्गुणं सा न जानाति तदन्यस्य च का कथा ।

यथाकाशो न जानाति स्वान्तमेव वरानने ॥ २४॥

सर्वात्मा सर्वभगवान् सर्वकारणकारणः ।

सर्वेश्वरश्च सर्वाद्यः सर्ववित्परिपालकः ।

२५ नित्यरूपी नित्यदेही नित्यानन्दो निराकृतिः ।

निरङ्कुशो निराशङ्को निर्गुणश्च निरामयः ॥ २६॥

निर्लिप्तः सर्वसाक्षी च सर्वाधारः परात्परः ।

मायाविशिष्टः प्रकृतिस्तद्विकाराश्च प्राकृताः ॥ २७॥

स्वयं पुमांश्च प्रकृतिस्तावभिन्नौ परस्परम् ।

यथा वह्नेस्तस्य शक्तिर्न भिन्नास्त्येव कुत्रचित् ॥ २८॥

सेयं शक्तिर्महामाया सच्चिदानन्दरूपिणी ।

रूपं बिभर्त्यरूपा च भक्तानुग्रहहेतवे ॥ २९॥

गोपालसुन्दरीरूपं प्रथमं सा ससर्ज ह ।

अतीव कमनीयं च सुन्दरं सुमनोहरम् ॥ ३०॥

नवीननीरदश्यामं किशोरं गोपवेषकम् ।

कन्दर्पकोटिलावण्यं लीलाधाममनोहरम् ॥ ३१॥