स्कन्ध 8, अध्याय 23: अवशिष्टनरकवर्णनम्

८.२३ त्रयोविंशोऽध्यायः ।

अवशिष्टनरकवर्णनम् ।

श्रीनारायण उवाच ।

ये नराः सर्वदा साक्ष्ये अनृतं भाषयन्ति च ।

दाने विनिमयेऽर्थस्य देवर्षे पापबुद्धयः ॥ १॥

ते प्रेत्यामुत्र नरके अवीच्याख्येऽतिदारुणे ।

योजनानां शतोच्छ्रायाद्गिरिमूर्ध्नः पतन्ति हि ॥ २॥

अनाकाशेऽधःशिरसस्तदवीचीतिनामके ।

यत्र स्थलं दृश्यते च जलवद्वीचिसंयुतम् ॥ ३॥

अवीचिमत्ततस्तत्र तिलशश्छिन्नविग्रहः ।

म्रियते नैव देवर्षे पुनरेवाऽवरोप्यते ॥ ४॥

यो वा द्विजो वा राजन्यो वैश्यो वा ब्रह्मसम्भव ।

सोमपीथस्तत्कलत्रं सुरां वा पिबतीव हि ॥ ५॥

प्रमादतस्तु तेषां वै निरये परिपातनम् ।

कुर्वन्ति यमदूतास्ते पानं कार्ष्णायसो मुने ॥ ६॥

वह्निना द्रवमाणस्य नितरां ब्रह्मसम्भव ।

सम्भावनेन स्वस्यैव योऽधमोऽपि नराधमः ॥ ७॥

विद्याजन्मतपोवर्णाश्रमाचारवतो नरान् ।

वरीयसोऽपि न बहु मन्यते पुरुषाधमः ॥ ८॥

स नीयते यमभटैः क्षारकर्दमनामके ।

निरयेऽर्वाक्शिरा घोरा दुरन्तयातनाश्नुते ॥ ९॥

ये वै नरा यजन्त्यन्यं नरमेधेन मोहिताः ।

स्त्रियोऽपि वा नरपशुं खादन्त्यत्र महामुने ॥ १०॥

पशवो निहितास्ते तु यमसद्यनि सङ्गताः ।

सौनिका इव ते सर्वे विदार्य शितधारया ॥ ११॥

असृक्पिबन्ति नृत्यन्ति गायन्ति बहुधा मुने ।

यथेह मांसभोक्तारः पुरुषादा दुरासदाः ॥ १२॥

अनागसोऽपि येऽरण्ये ग्रामे वा ब्रह्मपुत्रक ।

वैश्रम्भकैरुपसृतान्विश्रम्भय्यजिजीविषून् ॥ १३॥

शूलसूत्रादिषु प्रोतान्क्रीडनोत्कारकानिव ।

पातयन्ति च ते प्रेत्य शूलपाते पतन्ति ह ॥ १४॥

शूलादिषु प्रोतदेहाः क्षुत्तृड्भ्यां चातिपीडिताः ।

तिग्मतुण्डैः कङ्कबकैरितश्चेतश्च ताडिताः ॥ १५॥

पीडिता आत्मशमलं बहुधा संस्मरन्ति हि ।

ये भूतानुद्वेजयन्ति नरा उल्बणवृत्तयः ॥ १६॥

यथा सर्पादिकास्तेऽपि नरके निपतन्ति हि ।

दन्दशूकाभिधाने च यत्रोत्तिष्ठन्ति सर्वतः ॥ १७॥

पञ्चाननः सप्तमुखा ग्रसन्ति नरकागतान् ।

यथा बिलेशया विप्र क्रूरबुद्धिसमन्विताः ॥ १८॥

येऽवटेषु कुसूलादिगुहादिषु निरुन्धते ।

तानमुत्रोद्यतकराः कीनाशपरिसेवकाः ॥

१९

तेष्वेवोपविशित्वा च सगरेण च वह्निना ।

धूमेन च निरुन्धन्ति पापकर्मरतान्नरान् ॥ २०॥

योऽतिथीन्समयप्राप्तान्दिधक्षुरिव चक्षुषा ।

पापेनेहालोकयेच्च स्वयं गृहपतिर्द्विजः ॥ २१॥

तस्यापि पापदृष्टेर्हि निरये यमकिङ्कराः ।

अक्षिणी वज्रतुण्डा ये कङ्काः काकवटादयः ॥ २२॥

गृध्राः क्रूरतराश्चापि प्रसह्योत्पाटयन्ति हि ।

य आढ्याभिमतिर्याति अहङ्कृत्यातिगर्वितः ॥ २३॥

तिर्यक्प्रेक्षण एवात्राभिविशङ्की नराधमः ।

चिन्तयार्थस्य सर्वत्रायतिव्ययस्वरूपया ॥ २४॥

शुष्यद्धृदयवक्त्रश्च निर्वृतिं नैव गच्छति ।

ग्रहवद्रक्षते चार्थं स प्रेतो यमकिङ्करैः ॥ २५॥

सूचीमुखे च नरके पात्यते निजकर्मणा ।

वित्तग्रहं च पुरुषं वायका इव याम्यकाः ॥ २६॥

किङ्कराः सर्वतोऽङ्गेषु सूत्रैः परिवयन्ति हि ।

एते बहुविधा विप्र नरकाः पापकर्मणाम् ॥ २७॥

नराणां शतशः सन्ति यातनास्थानभूमयः ।

सहस्रशोऽपि देवर्षे उक्तानुक्तांस्तथापि हि ॥ २८॥

विशन्ति नरकानेतान्यातनाबहुलान्मुने ।

तथा धर्मपराश्चापि लोकान्यान्ति सुखोद्गतान् ॥ २९॥

स्वधर्मो बहुधा गीतो यथा तव महामुने ।

देवीपूजनरूपो हि देव्याराधनलक्षणः ॥ ३०॥