स्कन्ध 8, अध्याय 20: तलातलादिलोकवर्णनेऽनन्तवर्णनम्

८.२० विंशोऽध्यायः ।

तलातलादिलोकवर्णनेऽनन्तवर्णनम् ।

श्रीनारायण उवाच ।

ततोऽधस्ताद्विवरकं तलातलमुदीरितम् ।

दानवेन्द्रो मयो नाम त्रिपुराधिपतिर्महान् ॥ १॥

त्रिलोक्याः शङ्करेणायं पालितो दग्धपूस्त्रयः ।

देवदेवप्रसादात्तु लब्धराज्यसुखास्पदः ॥ २॥

आचार्यो मायिनां सोऽयं नानामायाविशारदः ।

पूज्यते राक्षसैर्घोरैः सर्वकार्यसमृद्धये ॥ ३॥

ततोऽधस्तास्तुविख्यातं महातलमिति स्फुटम् ।

सर्पाणां काद्रवेयाणां गणः क्रोधवशो महान् ॥ ४॥

अनेकशिरसां विप्र प्रधानान्कीर्तयामि ते ।

कुहकस्तक्षकश्चैव सुषेणः कालियस्तथा ॥ ५॥

महाभोगा महासत्त्वाः क्रूराः क्रूरस्वजातयः ।

पतत्रिराजाधिपतेरुद्विग्नाः सर्व एव ते ॥ ६॥

स्वकलत्रापत्यसुहृत्कुटुम्बस्य च सङ्गताः ।

प्रमत्ता विहरन्त्येव नानाक्रीडाविशारदाः ॥ ७॥

ततोऽधस्ताच्च विवरे रसातलसमाह्वये ।

दैतेया निवसन्त्येव पणयो दानवाश्च ये ॥ ८॥

निवातकवचा नाम हिरण्यपुरवासिनः ।

कालेया इति च प्रोक्ताः प्रत्यनीका हविर्भुजाम् ॥ ९॥

महौजसश्चोत्पत्त्यैव महासाहसिनस्तथा ।

सकलेशस्य च हरेस्तेजसा हतविक्रमाः ॥ १०॥

बिलेशया इव सदा विवरे निवसन्ति हि ।

ये वै वाग्भिः सरमया शक्रदूत्या निरन्तरम् ॥ ११॥

मन्त्रवर्णाभिरसुरास्ताडिता बिभ्यति स्म ह ।

ततोऽप्यधस्तात्पाताले नागलोकाधिपालकाः ॥ १२॥

वासुकिप्रमुखाः शङ्खः कुलिकः श्वेत एव च ।

धनञ्जयो महाशङ्खो धृतराष्ट्रस्तथैव च ॥ १३॥

शङ्खचूडः कम्बलाश्वतरो देवोपदत्तकः ।

महामर्षा महाभोगा निवसन्ति विषोल्बणाः ॥ १४॥

पञ्चमस्तकवन्तश्च फणासप्तकभूषिताः ।

केचिद्दशफणाः केचिच्छतशीर्षास्तथापरे ॥ १५॥

सहस्रशिरसः केऽपि रोचिष्णुमणिधारकाः ।

पातालरन्ध्रतिमिरनिकरं स्वमरीचिभिः ॥ १६॥

विधमन्ति च देवर्षे सदा सञ्जातमन्यवः ।

अस्य मूलप्रदेशे हि त्रिंशत्साहस्रकेऽन्तरे ॥ १७॥

योजनैः परिसङ्ख्याते तामसी भगवत्कला ।

अनन्ताख्या समास्ते हि सर्वदेवप्रपूजिता ॥ १८॥

अहमित्यभिमानस्य लक्षणं यं प्रचक्षते ।

सङ्कर्षणं सात्वतीयाः कर्षणं द्रष्ट्टदृश्ययोः ॥ १९॥

इदं भूमण्डलं यस्य सहस्रशिरसः प्रभोः ।

अनन्तमूर्तेः शेषस्य ध्रियमाणं च शीर्षके ॥ २०॥

पृध्वीगोलमशेषं हि सिद्धार्थ इव लक्ष्यते ।

यस्य कालेन देवस्य सञ्जिहीर्षोः समं विभोः ॥ २१॥

चराचरं भ्रुवोरन्तर्विवरादुदपद्यत ।

साङ्कर्षणो नाम रुद्रो व्यूहैकादशशोभितः ॥ २२॥

त्रिलोचनश्च त्रिशिखं शूलमुत्तम्भयन्स्वयम् ।

उदतिष्ठन्महासत्त्वो महाभूतक्षयङ्करः ॥ २३॥

यस्याङ्घ्रिकमलद्वन्द्वशोणाच्छनखमण्डले ।

विराजन्मणिबिम्बेषु महाहिपतयोऽनिशम् ॥ २४॥

एकान्तभक्तियोगेन सह सात्त्वतपुङ्गवैः ।

प्रणमन्तः स्वमूर्ध्ना ते स्वमुखानि समीक्षते ॥ २५॥

स्फुरत्कुण्डलमाणिक्यप्रभामण्डलभाञ्ज्यपि ।

सुकपोलानि चारूणि गण्डस्थलद्युमन्ति च ॥ २६॥

नागराजकुमार्योऽपि चार्वङ्गविलसत्त्विषः ।

विशदैर्विपुलैस्तद्वद्धवलैः सुभगैस्तथा ॥ २७॥

रुचिरैर्भुजदण्डैश्च शोभमाना इतस्ततः ।

चन्दनागुरुकाश्मीरपङ्कलेपेन भूषिताः ॥ २८॥

तदभिमर्षसञ्जातकामावेशसमायुताः ।

ललितस्मितसंयुक्ताः सव्रीडं लोकयन्ति च ॥ २९॥

अनुरागमदोन्मत्तविघूर्णारुणलोचनम् ।

करुणावलोकनेत्रं च आशासानास्तथाशिषः ॥ ३०॥