स्कन्ध 7, अध्याय 32: देव्या व्यष्टिसमष्टिरूपवर्णनम्

७.३२ द्वात्रिंशोऽध्यायः ।

देव्या व्यष्टिसमष्टिरूपवर्णनम् ।

श्रीदेव्युवाच ।

श‍ृण्वन्तु निर्जराः सर्वे व्याहरन्त्या वचो मम ।

यस्य श्रवणमात्रेण मद्रूपत्वं प्रपद्यते ॥ १॥

अहमेवास पूर्वं तु नान्यत्किञ्चिन्नगाधिप ।

तदात्मरूपं चित्संवित्परब्रह्मैकनामकम् ॥ २॥

अप्रतर्क्यमनिर्देश्यमनौपम्यमनामयम् ।

तस्य काचित्स्वतः सिद्धा शक्तिर्मायेति विश्रुता ॥ ३॥

न सती सा नासती सा नोभयात्मा विरोधतः ।

एतद्विलक्षणा काचिद्वस्तुभूतास्ति सर्वदा ॥ ४॥

पावकस्योष्णतेवेयमुष्णांशोरिव दीधितिः ।

चन्द्रस्य चन्द्रिकेवेयं ममेयं सहजा ध्रुवा ॥ ५॥

तस्यां कर्माणि जीवानां जीवाः कालाश्च सञ्चरे ।

अभेदेन विलीनाः स्युः सुषुप्तौ व्यवहारवत् ॥ ६॥

स्वशक्तेश्च समायोगादहं बीजात्मतां गता ।

स्वाधारावरणात्तस्या दोषत्वं च समागतम् ॥ ७॥

चैतन्यस्य समायोगान्निमित्तत्वं च कथ्यते ।

प्रपञ्चपरिणामाच्च समवायित्वमुच्यते ॥ ८॥

केचित्तां तप इत्याहुस्तमः केचिज्जडं परे ।

ज्ञानं मायां प्रधानं च प्रकृतिं शक्तिमप्यजाम् ॥ ९॥

विमर्श इति तां प्राहुः शैवशास्त्रविशारदाः ।

अविद्यामितरे प्राहुर्वेदतत्त्वार्थचिन्तकाः ॥ १०॥

एवं नानाविधानि स्युर्नामानि निगमादिषु ।

तस्या जडत्वं दृश्यत्वाज्ज्ञाननाशात्ततोऽसती ॥ ११॥

चैतन्यस्य न दृश्यत्वं दृश्यत्वे जडमेव तत् ।

स्वप्रकाशं च चैतन्यं न परेण प्रकाशितम् ॥ १२॥

अनवस्थादोषसत्त्वान्न स्वेनापि प्रकाशितम् ।

कर्मकर्त्रीविरोधः स्यात्तस्मात्तद्दीपवत्स्वयम् ॥ १३॥

प्रकाशमानमन्येषां भासकं विद्धि पर्वत ।

अत एव च नित्यत्वं सिद्धसंवित्तनोर्मम ॥ १४॥

जाग्रत्स्वप्नसुषुप्त्यादौ दृश्यस्य व्यभिचारतः ।

संविदो व्यभिचारश्च नानुभूतोऽस्ति कर्हिचित् ॥ १५॥

यदि तस्याप्यनुभवस्तर्ह्ययं येन साक्षिणा ।

अनुभूतः स एवात्र शिष्टः संविद्वपुः पुरा ॥ १६॥

अत एव च नित्यत्वं प्रोक्तं सच्छास्त्रकोविदैः ।

आनन्दरूपता चास्याः परप्रेमास्पदत्वतः ॥ १७॥

मा न भूवं हि भूयासमिति प्रेमात्मनि स्थितम् ।

सर्वस्यान्यस्य मिथ्यात्वादसङ्गत्वं स्फुटं मम ॥ १८॥

अपरिच्छिन्नताप्येवमत एव मता मम ।

तच्च ज्ञानं नात्मधर्मो धर्मत्वे जडताऽऽत्मनः ॥ १९॥

ज्ञानस्य जडशेषत्वं न दृष्टं न च सम्भवि ।

चिद्धर्मत्वं तथा नास्ति चितश्चिन्न हि भिद्यते ॥ २०॥

तस्मादात्मा ज्ञानरूपः सुखरूपश्च सर्वदा ।

सत्यः पूर्णोऽप्यसङ्गश्च द्वैतजालविवर्जितः ॥ २१॥

स पुनः कामकर्मादियुक्तया स्वीयमायया ।

पूर्वानुभूतसंस्कारात् कालकर्मविपाकतः ॥ २२॥

अविवेकाच्च तत्त्वस्य सिसृक्षावान्प्रजायते ।

अबुद्धिपूर्वः सर्गोऽयं कथितस्ते नगाधिप ॥ २३॥

एतद्धि यन्मया प्रोक्तं मम रूपमलौकिकम् ।

अव्याकृतं तदव्यक्तं मायाशबलमित्यपि ॥ २४॥

प्रोच्यते सर्वशास्त्रेषु सर्वकारणकारणम् ।

तत्त्वानामादिभूतं च सच्चिदानन्दविग्रहम् ॥ २५॥

सर्वकर्मघनीभूतमिच्छाज्ञानक्रियाश्रयम् ।

ह्रीङ्कारमन्त्रवाच्यं तदादितत्त्वं तदुच्यते ॥ २६॥

तस्मादाकाश उत्पन्नः शब्दतन्मात्ररूपकः ।

भवेत्स्पर्शात्मको वायुस्तेजोरूपात्मकं पुनः ॥ २७॥

जलं रसात्मकं पश्चात्ततो गन्धात्मिका धरा ।

शब्दैकगुण आकाशो वायुः स्पर्शरवान्वितः ॥ २८॥

शब्दस्पर्शरूपगुणं तेज इत्युच्यते बुधैः ।

शब्दस्पर्शरूपरसैरापो वेदगुणाः स्मृताः ॥ २९॥

शब्दस्पर्शरूपरसगन्धैः पञ्चगुणा धरा ।

तेभ्योऽभवन्महत्सूत्रं यल्लिङ्गं परिचक्षते ॥ ३०॥