स्कन्ध 7, अध्याय 17: वसिष्ठविश्वामित्रपणवर्णनम्

७.१७ सप्तदशोऽध्यायः ।

वसिष्ठविश्वामित्रपणवर्णनम् ।

व्यास उवाच - रुदन्तं बालकं वीक्ष्य विश्वामित्रो दयातुरः ।

शुनःशेपमुवाचेदं गत्वा पार्श्वेऽतिदुःखितम् ॥ १॥

मन्त्रं प्रचेतसः पुत्र मयोक्तं मनसा स्मरन् ।

जपतस्तव कल्याणं भविष्यति ममाज्ञया ॥ २॥

विश्वामित्रवचः श्रुत्वा शुनःशेपः शुचाऽऽकुलः ।

मन्त्रं जजाप मनसा कौशिकोक्तं स्फुटाक्षरम् ॥ ३॥

जपतस्तत्र तस्याशु प्रचेतास्तु कृपाकरः ।

प्रादुर्बभूव सहसा प्रसन्नो नृप बालके ॥ ४॥

दृष्ट्वा तमागतं सर्वे विस्मयं परमं गताः ।

तुष्टुवुर्वरुणं देवं मुदिता दर्शनेन ते ॥ ५॥

राजातिविस्मितः पादौ प्रणनाम रुजातुरः ।

बद्धाञ्जलिपुटो देवं तुष्टाव पुरतः स्थितम् ॥ ६॥

हरिश्चन्द्र उवाच - देवदेव कृपासिन्धो पापात्माहं सुमन्दधीः ।

कृतापराधः कृपणः पावितः परमेष्ठिना ॥ ७॥

मया ते पुत्रकामेन दुःखसंस्थेन हेलनम् ।

कृतं क्षमाप्यं प्रभुणा कोऽपराधः सुदुर्मतेः ॥ ८॥

अर्थी दोषं न जानाति तस्मात्पुत्रार्थिना मया ।

वञ्चितस्त्वं देवदेव भीतेन नरकाद्विभो ॥ ९॥

अपुत्रस्य गतिर्नास्ति स्वर्गो नैव च नैव च ।

भीतोऽहं तेन वाक्येन तस्मात्ते हेलनं कृतम् ॥ १०॥

नाज्ञस्य दूषणं चिन्त्यं नूनं ज्ञानवता विभो ।

दुःखितोऽहं रुजाक्रान्तो वञ्चितः स्वसुतेन ह ॥ ११॥

न जानेऽहं महाराज पुत्रो मे क्व गतः प्रभो ।

वञ्चयित्वा वने भीतो मरणान्मां कृपानिधे ॥ १२॥

प्रययौ द्रविणं दत्वा गृहीतो द्विजबालकः ।

यज्ञोऽयं क्रीतपुत्रेण प्रारब्धस्तव तुष्टये ॥ १३॥

दर्शनं तव सम्प्राप्य गतं दुःखं ममाद्भुतम् ।

जलोदरकृतं सर्वं प्रसन्ने त्वयि साम्प्रतम् ॥ १४॥

व्यास उवाच - इति तस्य वचः श्रुत्वा राज्ञो रोगातुरस्य च ।

दयावान्देवदेवेशः प्रत्युवाच नृपोत्तमम् ॥ १५॥

वरुण उवाच - मुञ्च राजञ्छुनःशेपं स्तुवन्तं मां भृशातुरम् ।

यज्ञोऽयं परिपूर्णस्ते रोगमुक्तो भवात्मना ॥ १६॥

इत्युक्त्वा वरुणस्तूर्णं राजानं विरुजं तथा ।

चकार पश्यतां तत्र सदस्यानां सुसंस्थितम् ॥ १७॥

विमुक्तोऽसौ द्विजः पाशाद्वरुणेन महात्मना ।

जयशब्दस्ततस्तत्र सञ्जातो मखमण्डपे ॥ १८॥

राजा प्रमुदितः सद्यो रोगान्मुक्तः सुदारुणात् ।

यूपान्मुक्तः शुनःशेपो बभूवातीव संस्थितः ॥ १९॥

राजा त्विमं मखं पूर्णं चकार विनयान्वितः ।

शुनःशेपस्तदा सभ्यानित्युवाच कृताञ्जलिः ॥ २०॥

भो भोः सभ्या सुधर्मज्ञाः ब्रुवन्तु धर्मनिर्णयम् ।

वेदशास्त्रानुसारेण यथार्थवादिनः किल ॥ २१॥

पुत्रोऽहं कस्य सर्वज्ञाः पिता के कोऽग्रतः परम् ।

भवतां वचनात्तस्य शरणं प्रव्रजाम्यहम् ॥ २२॥

इत्युक्ते वचने तत्र सभ्याः प्रोचुः परस्परम् ।

सभ्या ऊचूः - अजीगर्तस्य पुत्रोऽयं कस्यान्यस्य भवेदसौ ॥ २३॥

अङ्गादङ्गात्समुद्भूतः पालितस्तेन भक्तितः ।

अन्यस्य कस्य पुत्रोऽसौ प्रभवेदिति निश्चयः ॥ २४॥

तच्छ्रुत्वा वामदेवस्तु तानुवाच सभासदः ।

विक्रीतस्तेन तातेन द्रव्यलोभात्सुतः किल ॥ २५॥

पुत्रोऽयं धनदातुश्च राज्ञस्तत्र न संशयः ।

अथवा वरुणस्यैष पाशान्मुक्तोऽस्त्यनेन वै ॥ २६॥

अन्नदाता भयत्राता तथा विद्याप्रदश्च यः ।

तथा वित्तप्रदश्चैव पञ्चैते पितरः स्मृताः ॥ २७॥

तदा केचित्पितुः प्राहुः केचिद्राज्ञस्तथापरे ।

वरुणस्येति संवादे निर्णयं न ययुश्च ते ॥ २८॥

इत्थं सन्देहमापन्ने वसिष्ठो वाक्यमब्रवीत् ।

सभ्यान्विवदतस्तत्र सर्वज्ञः सर्वपूजितः ॥ २९॥

श‍ृणुध्वं भो महाभागा निर्णयं श्रुतिसम्मतम् ।

निःस्नेहेन यदा पित्रा विक्रीतोऽयं सुतः शिशुः ॥ ३०॥