स्कन्ध 6, अध्याय 15: देवीमहिम्नि नानाभाववर्णनम्

६.१५ पञ्चदशोऽध्यायः ।

देवीमहिम्नि नानाभाववर्णनम् ।

जनमेजय उवाच ।

देहप्राप्तिर्वसिष्ठस्य कथिता भवता किल ।

निमिः कथं पुनर्देहं प्राप्तवानिति मे वद ॥ १॥

व्यास उवाच ।

वसिष्ठेन च सम्प्राप्तः पुनर्देहो नराधिप ।

निमिना न तथा प्राप्तो देहः शापादनन्तरम् ॥ २॥

यदा शप्तो वसिष्ठेन तदा ते ब्राह्मणाः क्रतौ ऋत्विजो ये वृता राज्ञा ते सर्वे समचिन्तयन् ॥ ३॥

किं कर्तव्यमहोऽस्माभिः शापदग्धो महीपतिः ।

अस्मिन्यज्ञे त्वसम्पूर्णे दीक्षायुक्तश्च धार्मिकः ॥ ४॥

किं कर्तव्यं कार्यमेतद्विपरीतमभूत्किल ।

अवश्यम्भाविभावत्वादशक्ताः स्म निवारणे ॥ ५॥

मन्त्रैर्बहुविधैर्देहं तदा तस्य महात्मनः ।

रक्षितं धारयामासुः किञ्चिच्छ्वसनसंयुतम् ॥ ६॥

गन्धैर्माल्यैश्च विविधैः पूज्यमानं मुहुर्मुहुः ।

मन्त्रशक्त्या प्रतिष्टभ्य निर्विकारं सुपूजितम् ॥ ७॥

समाप्ते च क्रतौ तत्र देवाः सर्वे समागताः ।

ऋत्विग्भिस्तु स्तुताः सर्वे सुप्रीताश्चाभवन्नृप ॥ ८॥

विज्ञप्ता मुनिभिः स्तोत्रैर्निर्विण्णात्मानमब्रुवन् ।

प्रसन्नाः स्म महीपाल वरं वरय सुव्रत ॥ ९॥

यज्ञेनानेन राजर्षे वरं जन्म विधीयते ।

देवदेहं नृदेहं वा यत्ते मनसि वाञ्छितम् ॥ १०॥

दृप्तः कामं पुरोधास्ते मृत्युलोके यथासुखम् ।

एवमुक्तो निमेरात्मा सन्तुष्टस्तानुवाच ह ॥ ११॥

न देहे मम वाञ्छास्ति सर्वदैव विनश्वरे ।

वासो मे सर्वसत्त्वानां दृष्टावस्तु सुरोत्तमाः ॥ १२॥

नेत्रेषु सर्वभूतानां वायुभूतश्चराम्यहम् ।

एवमुक्ताः सुरास्तत्र निमेरात्मानमब्रुवन् ॥ १३॥

प्रार्थय त्वं महाराज देवीं सर्वेश्वरीं शिवाम् ।

मखेनानेन सन्तुष्टा सा तेऽभीष्टं विधास्यति ॥ १४॥

स देवैरेवमुक्तस्तु प्रार्थयामास देवताम् ।

स्तोत्रैर्नानाविधैर्दिव्यैर्भक्त्या गद्गदया गिरा ॥ १५॥

प्रसन्ना सा तदा देवी प्रत्यक्षं दर्शनं ददौ ।

कोटिसूर्यप्रतीकाशं रूपं लावण्यदीपितं ।

१६ दृष्ट्वा प्रमुदिताः सर्वे कृतकृत्याश्च चेतसि ।

प्रसन्नायां देवतायां राजा वव्रे वरं नृप ॥ १७॥

ज्ञानं तद्विमलं देहि येन मोक्षो भवेदपि ।

नेत्रेषु सर्वभूतानां निवासो मे भवेदिति ॥ १८॥

ततः प्रसन्ना देवेशी प्रोवाच जगदम्बिका ।

ज्ञानं ते विमलं भूयात्प्रारब्धस्यावशेषतः ॥ १९॥

नेत्रेषु सर्वभूतानां निवासोऽपि भविष्यति ।

निमिषं यान्ति चक्षूंषि त्वत्कृतेनैव देहिनाम् ॥ २०॥

तव वासात्सनिमिषा मानवाः पशवस्तथा ।

पतङ्गाश्च भविष्यन्ति पुनश्चानिमिषाः सुराः ॥ २१॥

इति दत्त्वा वरं तस्मै तदा श्रीवरदेवता ।

आमन्त्र्य च मुनीन्सर्वांस्तत्रैवान्तर्हिताभवत् ॥ २२॥

अन्तर्हितायां देव्यां तु मुनयस्तत्र संस्थिताः ।

विचिन्त्य विथिवत्सर्वे निमेर्देहं समाहरन् ॥ २३॥

अरणिं तत्र संस्थाप्य ममन्धुर्मन्त्रवत्तदा ।

मन्त्रहोमैर्महात्मानः पुत्रहेतोर्निमेरथ ॥ २४॥

अरण्यां मथ्यमानायां पुत्रः प्रादुरभूत्तदा ।

सर्वलक्षणसम्पन्नः साक्षान्निमिरिवापरः ॥ २५॥

अरण्या मथनाज्जातस्तस्मान्मिथिरिति स्मृतः ।

येनायं जनकाज्जातस्तेनासौ जनकोऽभवत् ॥ २६॥

विदेहस्तु निमिर्जातो यस्मात्तस्मात्तदन्वये ।

समुद्भूतास्तु राजानो विदेहा इति कीर्तिताः ॥ २७॥

एवं निमिसुतो राजा प्रथितो जनकोऽभवत् ।

नगरी निर्मिता तेन गङ्गातीरे मनोहरा ॥ २८॥

मिथिलेति सुविख्याता गोपुराट्टालसंयुता ।

धनधान्यसमायुक्ता हट्टशालाविराजिता ॥ २९॥

वंशेऽस्मिन्येऽपि राजानस्ते सर्वे जनकास्तथा ।

विख्याता ज्ञानिनः सर्वे विदेहाः परिकीर्तिताः ॥ ३०॥

एतत्ते कथितं राजन्निमेराख्यानमुत्तमम् ।

शापाद्यस्य विदेहत्वं विस्तरादुदितं मया ॥ ३१॥