स्कन्ध 5, अध्याय 16: महिषद्वारा देवीप्रबोधनम्

५.१६ षोडशोऽध्यायः ।

महिषद्वारा देवीप्रबोधनम् ।

व्यास उवाच ।

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा क्रोधयुक्तो नराधिपः ।

दारुकं प्राह तरसा रथमानय मेऽद्भुतम् ॥ १॥

सहस्रखरसंयुक्तं पताकाध्वजभूषितम् ।

आयुधैः संयुतं शुभ्रं सुचक्रं चारुकूबरम् ॥ २॥

सूतोऽपि रथमानीय तमुवाच त्वरान्वितः ।

राजन् रथोऽयमानीतो द्वारि तिष्ठति भूषितः ॥ ३॥

सर्वायुधसमायुक्तो वरास्तरणसंयुतः ।

आनीतं तं रथं ज्ञात्वा दानवेन्द्रो महाबलः ॥ ४॥

मानुषं देहमास्थाय सङ्ग्रामे गन्तुमुद्यतः ।

विचार्य मनसा चेति देवी मां प्रेक्ष्य दुर्मुखम् ॥ ५॥

श‍ृङ्गिणं महिषं नूनं विमना सा भविष्यति ।

नारीणां च प्रियं रूपं तथा चातुर्यमित्यपि ॥ ६॥

तस्माद्रूपं च चातुर्यं कृत्वा यास्यामि तां प्रति ।

यथा मां वीक्ष्य सा बाला प्रेमयुक्ता भविष्यति ॥ ७॥

ममापि च तदैव स्यात्सुखं नान्यस्वरूपतः ।

इति सञ्चिन्त्य मनसा दानवेन्द्रो महाबलः ॥ ८॥

त्यक्त्वा तन्माहिषं रूपं बभूव पुरुषः शुभः ।

सर्वायुधधरः श्रीमांश्चारुभूषणभूषितः ॥ ९॥

दिव्याम्बरधरः कान्तः पुष्पबाण इवापरः ।

रथोपविष्टः केयूरस्रग्वी बाणधनुर्धरः ॥ १०॥

सेनापरिवृतो देवीं जगाम मदगर्वितः ।

मनोज्ञं रूपमास्थाय मानिनीनां मनोहरम् ॥ ११॥

तमागतं समालोक्य दैत्यानामधिपं तदा ।

बहुभिः संवृतं वीरैर्देवी शङ्खमवादयत् ॥ १२॥

स शङ्खनिनदं श्रुत्वा जनविस्मयकारकम् ।

समीपमेत्य देव्यास्तु तामुवाच हसन्निव ॥ १३॥

देवि संसारचक्रेऽस्मिन्वर्तमानो जनः किल ।

नरो वाथ तथा नारी सुखं वाञ्छति सर्वथा ॥ १४॥

सुखं संयोगजं नॄणां नासंयोगे भवेदिह ।

संयोगो बहुधा भिन्नस्तान्ब्रवीमि श‍ृणुष्व ह ॥ १५॥

भेदान्सुप्रीतिहेतूत्थान्स्वभावोत्थाननेकशः ।

तत्र प्रीतिभवानादौ कथयामि यथामति ॥ १६॥

मातापित्रोस्तु पुत्रेण संयोगस्तूत्तमः स्मृतः ।

भ्रातुर्भ्रात्रा तथा योगः कारणान्मध्यमो मतः ॥ १७॥

उत्तमस्य सुखस्यैव दातृत्वादुत्तमः स्मृतः ।

तस्मादल्पसुखस्यैव प्रदातृत्वाच्च मध्यमः ॥ १८॥

नाविकानां तु संयोगः स्मृतः स्वाभाविको बुधैः ।

विविधावृतचित्तानां प्रसङ्गपरिवर्तिनाम् ॥ १९॥

अत्यल्पसुखदातृत्वात्कनिष्ठोऽयं स्मृतो बुधैः ।

अत्युत्तमस्तु संयोगः संसारे सुखदः सदा ॥ २०॥

नारीपुरुषयोः कान्ते समानवयसो सदा ।

संयोगो यः समाख्यातः स एवात्युत्तमः स्मृतः ॥ २१॥

अत्युत्तमसुखस्यैव दातृत्वात्स तथाविधः ।

चातुर्यरूपवेषाद्यैः कुलशीलगुणैस्तथा ॥ २२॥

परस्परसमुत्कर्षः कथ्यते हि परस्परम् ।

तं चेत्करोषि संयोगं वीरेण च मया सह ॥ २३॥

अत्युत्तमसुखस्यैव प्राप्तिः स्यात्ते न संशयः ।

नानाविधानि रूपाणि करोमि स्वेच्छया प्रिये ॥ २४॥

इन्द्रादयः सुराः सर्वे सङ्ग्रामे विजिता मया ।

रत्नानि यानि दिव्यानि भवनेऽस्मिन्ममाधुना ॥ २५॥

भुङ्क्ष्व त्वं तानि सर्वाणि यथेष्टं देहि वा यथा ।

पट्टराज्ञी भवाद्य त्वं दासोऽस्मि तव सुन्दरि ॥ २६॥

वैरं त्यजेऽहं देवैस्तु तव वाक्यान्न संशयः ।

यथा त्वं सुखमाप्नोषि तथाहं करवाणि वै ॥ २७॥

आज्ञापय विशालाक्षि तथाहं प्रकरोम्यथ ।

चित्तं मे तव रूपेण मोहितं चारुभाषिणि ॥ २८॥

आतुरोऽस्मि वरारोहे प्राप्तस्ते शरणं किल ।

प्रपन्नं पाहि रम्भोरु कामबाणैः प्रपीडितम् ॥ २९॥

धर्माणामुत्तमो धर्मः शरणागतरक्षणम् ।

त्वदीयोऽस्म्यसितापाङ्गि सेवकोऽहं कृशोदरि ॥ ३०॥