स्कन्ध 5, अध्याय 15: असिलोमबिडालाख्यवधवर्णनम्

५.१५ पञ्चदशोऽध्यायः ।

असिलोमबिडालाख्यवधवर्णनम् ।

व्यास उवाच ।

तौ तया निहतौ श्रुत्वा महिषो विस्मयान्वितः ।

प्रेषयामास दैतेयांस्तद्वधार्थं महाबलान् ॥ १॥

असिलोमबिडालाख्यप्रमुखान् युद्धदुर्मदान् ।

सैन्येन महता युक्तान्सायुधान्सपरिच्छदान् ॥ २॥

ते तत्र ददृशुर्देवीं सिंहस्योपरि संस्थिताम् ।

अष्टादशभुजां दिव्यां खड्गखेटकधारिणीम् ॥ ३॥

असिलोमाग्रतो गत्वा तामुवाच हसन्निव ।

विनयावनतः शान्तो देवीं दैत्यवधोद्यताम् ॥ ४॥

असिलोमोवाच ।

देवि ब्रूहि वचः सत्यं किमर्थमिह सुन्दरि ।

आगतासि किमर्थं वा हंसि दैत्यान्निरागसः ॥ ५॥

कारणं कथयाद्य त्वं त्वया सन्धिं करोम्यहम् ।

काञ्चनं मणिरत्नानि भाजनानि वराणि च ॥ ६॥

यानीच्छसि वरारोहे गहीत्वा गच्छ मा चिरम् ।

किमर्थं युद्धकामासि दुःखसन्तापवर्धनम् ॥ ७॥

कथयन्ति महात्मानो युद्धं सर्वसुखापहम् ।

कोमलेऽतीव ते देहे पुष्पघातासहे भृशम् ॥ ८॥

किमर्थं शस्त्रसम्पातान्सहसीति विसिस्मिये ।

चातुर्यस्य फलं शान्तिः सततं सुखसेवनम् ॥ ९॥

तत्किमर्थं दुःखहेतुं सङ्ग्रामं कर्तुमिच्छसि ।

संसारेऽत्र सुखं ग्राह्यं दुःखं हेयमिति स्थितिः ॥ १०॥

तत्सुखं द्विविधं प्रोक्तं नित्यानित्यप्रभेदतः ।

आत्मज्ञानं सुखं नित्यमनित्यं भोगजं स्मृतम् ॥ ११॥

नाशात्मकं तु तत्त्याज्यं वेदशास्त्रार्थचिन्तकैः ।

सौगतानां मतं चेत्त्वं स्वीकरोषि वरानने ॥ १२॥

तथापि यौवनं प्राप्य भुङ्क्ष्व भोगाननुत्तमान् ।

परलोकस्य सन्देहो यदि तेऽस्ति कृशोदरि ॥ १३॥

स्वर्गभोगपरा नित्यं भव भामिनि भूतले ।

अनित्यं यौवनं देहे ज्ञात्वेति सुकृतं चरेत् ॥ १४॥

परोपतापनं कार्यं वर्जनीयं सदा बुधैः ।

अविरोधेन कर्तव्यं धर्मार्थकामसेवनम् ॥ १५॥

तस्मात्त्वमपि कल्याणि मतिं धर्मे सदा कुरु ।

अपराधं विना दैत्यान्कस्मान्मारयसेऽम्बिके ॥ १६॥

दयाधर्मोऽस्य देहोऽस्ति सत्ये प्राणाः प्रकीर्तिताः ।

तस्माद्दया तथा सत्यं रक्षणीयं सदा बुधैः ॥ १७॥

कारणं वद सुश्रोणि दानवानां वधे तव ।

देव्युवाच ।

त्वया पृष्टं महाबाहो किमर्थमिह चागता ॥ १८॥

तदहं सम्प्रवक्ष्यामि हनने च प्रयोजनम् ।

विचरामि सदा दैत्य सर्वलोकेषु सर्वदा ॥ १९॥

न्यायान्यायौ च भूतानां पश्यन्ती साक्षिरूपिणी ।

न मे कदापि भोगेच्छा न लोभो न च वैरिता ॥ २०॥

धर्मार्थं विचराम्यत्र संसारे साधुरक्षणम् ।

व्रतमेतत्तु नियतं पालयामि निजं सदा ॥ २१॥

साधूनां रक्षणं कार्यं हन्तव्या येऽप्यसाधवः ।

वेदसंरक्षणं कार्यमवतारैरनेकशः ॥ २२॥

युगे युगे तानेवाहमवतारान्बिभर्मि च ।

महिषस्तु दुराचारो देवान्वै हन्तुमुद्यतः ॥ २३॥

ज्ञात्वाहं तद्वधार्थं भोः प्राप्तास्मि राक्षसाधुना ।

तं हनिष्ये दुराचारं सुरशत्रुं महाबलम् ॥ २४॥

गच्छ वा तिष्ठ कामं त्वं सत्यमेतदुदाहृतम् ।

ब्रूहि वा तं दुरात्मानं राजानं महिषीसुतम् ॥ २५॥

किमन्यान् प्रेषयस्यत्र स्वयं युद्धं कुरुष्व ह ।

सन्धिञ्चेत्कर्तुमिच्छास्ति राज्ञस्तव मया सह ॥ २६॥

सर्वे गच्छन्तु पातालं वैरं त्यक्त्वा यथासुखम् ।

देवद्रव्यं तु यत्किञ्चिद्धृतं जित्वा रणे सुरान् ।

तद्दत्त्वा यान्तु पातालं प्रह्लादो यत्र तिष्ठति ॥ २७॥

व्यास उवाच ।

तच्छुत्वा वचनं देव्या असिलोमा पुरःस्थितः ।

बिडालाख्यं महावीरं पप्रच्छ प्रीतिपूर्वकम् ॥ २८॥

असिलोमोवाच ।

श्रुतं तेऽद्य बिडालाख्य भवान्या कथितं च यत् ।

एवं गते किं कर्तव्यो विग्रहः सन्धिरेव वा ॥ २९॥

बिडालाख्य उवाच ।

न सन्धिकामोऽस्ति नृपोऽभिमानी युद्धे च मृत्युं नियतं हि जानन् ।

दृष्ट्वा हतान् प्रेरयते तथास्मा- न्दैव हि कोऽतिक्रमितुं समर्थः ॥ ३०॥