स्कन्ध 5, अध्याय 14: ताम्रचिक्षुराख्यवधवर्णनम्

५.१४ चतुर्दशोऽध्यायः ।

ताम्रचिक्षुराख्यवधवर्णनम् ।

व्यास उवाच ।

दुर्मुखं निहतं श्रुत्वा महिषः क्रोधमूर्च्छितः ।

उवाच दानवान्सर्वान्किं जातमिति चासकृत् ॥ १॥

निहतौ दानवौ शूरौ रणे दुर्मुखबाष्कलौ ।

तन्व्या तत्परमाश्चर्यं पश्यन्तु दैवचेष्टितम् ॥ २॥

कालो हि बलवान्कर्ता सततं सुखदुःखयोः ।

नराणां परतन्त्राणां पुण्यपापानुयोगतः ॥ ३॥

निहतौ दानवश्रेष्ठौ किं कर्तव्यमतः परम् ।

ब्रुवन्तु मिलिताः सर्वे यद्युक्तं कार्यसङ्कटे ॥ ४॥

व्यास उवाच ।

एवं ब्रुवति राजेन्द्र महिषेऽतिबलान्विते ।

चिक्षुराख्यस्तु सेनानीस्तमुवाच महारथः ॥ ५॥

राजन्नहं हनिष्यामि का चिन्ता स्त्रीविहिंसने ।

इत्युक्त्वा स्वबलैर्युक्तः प्रययौ रथसंयुतः ॥ ६॥

द्वितीयं पार्ष्णिरक्षं तु कृत्वा ताम्रं महाबलम् ।

महता सैन्यघोषेण पूरयन्गगनं दिशः ॥ ७॥

तमागच्छन्तमालोक्य देवी भगवती शिवा ।

चकार शङ्खज्याघोषं घण्टानादं महाद्भुतम् ॥ ८॥

तत्रसुस्तेन शब्देन ते च सर्वे सुरारयः ।

किमेतदिति भाषन्तो दुद्रुवुर्भयकम्पिताः ॥ ९॥

चिक्षुराख्यस्तु तान्दृष्ट्वा पलायनपरायणान् ।

उवाचातीव सङ्कुद्धः किं भयं वः समागतम् ॥ १०॥

अद्यैवाहं हनिष्यामि बाणैर्बालां मदोन्नताम् ।

तिष्ठन्त्वत्र भयं त्यक्त्वा दैत्याः समरमूर्धनि ॥ ११॥

इत्युक्त्वा दानवश्रेष्ठश्चापपाणिर्बलान्वितः ।

आगत्य सङ्गरे देवीमित्युवाच गतव्यथः ॥ १२॥

किं गर्जसि विशालाक्षि भीषयन्तीतरान्नरान् ।

नाहं बिभेमि तन्वङ्गि श्रुत्वा तेऽद्य विचेष्टितम् ॥ १३॥

स्त्रीवधे दूषणं ज्ञात्वा तथैवाकीर्तिसम्भवम् ।

उपेक्षां कुरुते चित्तं मदीयं वामलोचने ॥ १४॥

स्त्रीणां युद्धं कटाक्षैश्च तथा हावैश्च सुन्दरि ।

न शस्त्रैर्विहितं क्वापि त्वादृशीनां कदाचन ॥ १५॥

पुष्पैरपि न योद्धव्यं किं पुनर्निशितैः शरैः ।

भवादृशीनां देहेषु दुनोति मालतीदलम् ॥ १६॥

धिग्जन्म मानुषे लोके क्षात्रधर्मानुजीविनाम् ।

लालितोऽयं प्रियो देहः कृन्तनीयः शितैः शरैः ॥ १७॥

तैलाभ्यङ्गैः पुष्पवातैस्तथा मिष्टान्नभोजनैः ।

पोषितोऽयं प्रियो देहो घातनीयः परेषुभिः ॥ १८॥

देहं छित्त्वासिधाराभिर्धनभृज्जायते नरः ।

धिग्धनं दुःखदं पूर्वं पश्चात्किं सुखदं भवेत् ॥ १९॥

त्वमप्यज्ञैव वामोरु युद्धमाकाङ्क्षसे यतः ।

सुखं सम्भोगजं त्यक्त्वा कं गुणं वेत्सि सङ्गरे ॥ २०॥

खड्गपातं गदाघातं भेदनञ्ज शिलीमुखैः ।

मरणान्ते तु संस्कारो गोमायुमुखकर्षणम् ॥ २१॥

तस्यैव कविभिर्धूर्तैः कृतं चातीव शंसनम् ।

रणे मृतानां स्वःप्राप्तिरर्थवादोऽस्ति केवलः ॥ २२॥

तस्माद् गच्छ वरारोहे यत्र ते रमते मनः ।

भज वा भूपतिं नाथं हयारिं सुरमर्दनम् ॥ २३॥

व्यास उवाच ।

एवं ब्रुवाणं तं दैत्यं प्रोवाच जगदम्बिका ।

किं मृषा भाषसे मूढ बुद्धिमानिव पण्डितः ॥ २४॥

नीतिशास्त्रं न जानासि विद्यां चान्वीक्षिकीं तथा ।

न सेवितास्त्वया वृद्धा न धर्मे मतिरस्ति ते ॥ २५॥

मूर्खसेवापरो यस्मात्तस्मात्त्वं मूर्ख एव हि ।

राजधर्मं न जानासि किं ब्रवीषि ममाग्रतः ॥ २६॥

सङ्ग्रामे महिषं हत्वा कृत्वा रुधिरकर्दमम् ।

यशःस्तम्भं स्थिरं कृत्वा गमिष्यामि यथासुखम् ॥ २७॥

देवानां दुःखदातारं दानवं मदगर्वितम् ।

हनिष्येऽहं दुराचारं युद्धं कुरु स्थिरो भव ॥ २८॥

जीवितेच्छास्ति चेन्मूढ महिषस्य तथा तव ।

तदा गच्छन्तु पातालं दानवाः सर्व एव ते ॥ २९॥

मुमूर्षा यदि वश्चित्ते युद्धं कुर्वन्तु सत्वराः ।

सर्वानेव वधिष्यामि निश्चयोऽयं ममाधुना ॥ ३०॥