अध्याय 8

लोमहर्षण उवाच ।

सत्यव्रतस्तु भक्त्या च कृपया च प्रतिज्ञया ।

विश्वामित्रकलत्रं तु बभार विनये स्थितः ॥ ८.१॥

हत्वा मृगान् वराहांश्च महिषांश्च वनेचरान् ।

विश्वामित्राश्रमाभ्याशे मांसं वृक्षे बबन्ध च ॥ ८.२॥

उपांशुव्रतमास्थाय दीक्षां द्वादशवार्षिकीम् ।

पितुर्नियोगाद् अवसत् तस्मिन् वनगते नृपे ॥ ८.३॥

अयोध्यां चैव राज्यं च तथैवान्तःपुरं मुनिः ।

याज्योपाध्यायसंयोगाद् वसिष्ठः पर्यरक्षत ॥ ८.४॥

सत्यव्रतस्तु बाल्याच्च भाविनोऽर्थस्य वै बलात् ।

वसिष्ठेऽभ्यधिकं मन्युं धारयामास नित्यशः ॥ ८.५॥

पित्रा हि तं तदा राष्ट्रात् त्यज्यमानं प्रियं सुतम् ।

निवारयामास मुनिर्बहुना कारणेन न ॥ ८.६॥

पाणिग्रहणमन्त्राणां निष्ठा स्यात् सप्तमे पदे ।

न च सत्यव्रतस्तस्माद् धतवान् सप्तमे पदे ॥ ८.७॥

जानन् धर्मं वसिष्ठस्तु न मां त्रातीति भो द्विजाः ।

सत्यव्रतस्तदा रोषं वसिष्ठे मनसाकरोत् ॥ ८.८॥

गुणबुद्ध्या तु भगवान् वसिष्ठः कृतवांस्तथा ।

न च सत्यव्रतस्तस्य तमुपांशुमबुध्यत ॥ ८.९॥

तस्मिन्न् अपरितोषश्च पितुरासीन् महात्मनः ।

तेन द्वादश वर्षाणि नावर्षत् पाकशासनः ॥ ८.१०॥

तेन त्विदानीं विहितां दीक्षां तां दुर्वहां भुवि ।

कुलस्य निष्कृतिर्विप्राः कृता सा वै भवेद् इति ॥ ८.११॥

न तं वसिष्ठो भगवान् पित्रा त्यक्तं न्यवारयत् ।

अभिषेक्ष्याम्यहं पुत्रमस्येत्येवम्मतिर्मुनिः ॥ ८.१२॥

स तु द्वादश वर्षाणि तां दीक्षामवहद् बली ।

अविद्यमाने मांसे तु वसिष्ठस्य महात्मनः ॥ ८.१३॥

सर्वकामदुघां दोग्ध्रीं स ददर्श नृपात्मजः ।

तां वै क्रोधाच्च मोहाच्च श्रमाच्चैव क्षुधान्वितः ॥ ८.१४॥

देशधर्मगतो राजा जघान मुनिसत्तमाः ।

तन्मांसं स स्वयं चैव विश्वामित्रस्य चात्मजान् ॥ ८.१५॥

भोजयामास तच्छ्रुत्वा वसिष्ठोऽप्यस्य चुक्रुधे ॥ ८.१६॥

वसिष्ठ उवाच ।

पातयेयमहं क्रूर तव शङ्कुमसंशयम् ।

यदि ते द्वाविमौ शङ्कू न स्यातां वै कृतौ पुनः ॥ ८.१७॥

पितुश्चापरितोषेण गुरुदोग्ध्रीवधेन च ।

अप्रोक्षितोपयोगाच्च त्रिविधस्ते व्यतिक्रमः ॥ ८.१८॥

एवं त्रीण्यस्य शङ्कूनि तानि दृष्ट्वा महातपाः ।

त्रिशङ्कुरिति होवाच त्रिशङ्कुस्तेन स स्मृतः ॥ ८.१९॥

विश्वामित्रस्य दाराणामनेन भरणं कृतम् ।

तेन तस्मै वरं प्रादान् मुनिः प्रीतस्त्रिशङ्कवे ॥ ८.२०॥

छन्द्यमानो वरेणाथ वरं वव्रे नृपात्मजः ।

सशरीरो व्रजे स्वर्गमित्येवं याचितो वरः ॥ ८.२१॥

अनावृष्टिभये तस्मिन् गते द्वादशवार्षिके ।

पित्र्ये राज्येऽभिषिच्याथ याजयामास पार्थिवम् ॥ ८.२२॥

मिषतां देवतानां च वसिष्ठस्य च कौशिकः ।

दिवमारोपयामास सशरीरं महातपाः ॥ ८.२३॥

तस्य सत्यरथा नाम पत्नी कैकेयवंशजा ।

कुमारं जनयामास हरिश्चन्द्रमकल्मषम् ॥ ८.२४॥

स वै राजा हरिश्चन्द्रस्त्रैशङ्कव इति स्मृतः ।

आहर्ता राजसूयस्य सम्राड् इति ह विश्रुतः ॥ ८.२५॥

हरिश्चन्द्रस्य पुत्रोऽभूद् रोहितो नाम पार्थिवः ।

हरितो रोहितस्याथ चञ्चुर्हारित उच्यते ॥ ८.२६॥

विजयश्च मुनिश्रेष्ठाश्चञ्चुपुत्रो बभूव ह ।

जेता स सर्वपृथिवीं विजयस्तेन स स्मृतः ॥ ८.२७॥

रुरुकस्तनयस्तस्य राजा धर्मार्थकोविदः ।

रुरुकस्य वृकः पुत्रो वृकाद् बाहुस्तु जज्ञिवान् ॥ ८.२८॥

हैहयास्तालजङ्घाश्च निरस्यन्ति स्म तं नृपम् ।

तत्पत्नी गर्भमादाय और्वस्याश्रममाविशत् ॥ ८.२९॥

नासत्यो धार्मिकश्चैव स ह धर्मयुगेऽभवत् ।

सगरस्तु सुतो बाहोर्यज्ञे सह गरेण वै ॥ ८.३०॥