अध्याय 79

नारद उवाच ।

न मनस्तृप्तिमाधत्ते कथाः श‍ृण्वत् त्वयेरिताः ।

पृथक् तीर्थफलं श्रोतुं प्रवृत्तं मम मानसम् ॥ ७९.१॥

क्रमशो ब्राह्मणानीतां गङ्गां मे प्रथमं वद ।

पृथक् तीर्थफलं पुण्यं सेतिहासं यथाक्रमम् ॥ ७९.२॥

ब्रह्मोवाच ।

तीर्थानां च पृथग् भावं फलं माहात्म्यमेव च ।

सर्वं वक्तुं न शक्नोमि न च त्वं श्रवणे क्षमः ॥ ७९.३॥

तथापि किंचिद् वक्ष्यामि श‍ृणु नारद यत्नतः ।

यान्युक्तानि च तीर्थानि श्रुतिवाक्यानि यानि च ॥ ७९.४॥

तानि वक्ष्यामि संक्षेपान् नमस्कृत्वा त्रिलोचनम् ।

यत्रासौ भगवान् आसीत् प्रत्यक्षस्त्र्यम्बको मुने ॥ ७९.५॥

त्र्यम्बकं नाम तत् तीर्थं भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् ।

वाराहमपरं तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ॥ ७९.६॥

तस्य रूपं प्रवक्ष्यामि नाम विष्णोर्यथाभवत् ।

पुरा देवान् पराभूय यज्ञमादाय राक्षसः ॥ ७९.७॥

रसातलमनुप्राप्तः सिन्धुसेन इति श्रुतः ।

यज्ञे तलमनुप्राप्ते निर्यज्ञा ह्यभवन् मही ॥ ७९.८॥

नायं लोकोऽस्ति न परो यज्ञे नष्ट इतीत्वराः ।

सुरास्तमेव विविशू रसातलमनुद्विषम् ॥ ७९.९॥

नाशक्नुवंस्तु तं जेतुं देवा इन्द्रपुरोगमाः ।

विष्णुं पुराणपुरुषं गत्वा तस्मै न्यवेदयन् ॥ ७९.१०॥

राक्षसस्य तु तत् कर्म यज्ञभ्रंशमशेषतः ।

ततः प्रोवाच भगवान् वाराहं वपुरास्थितः ॥ ७९.११॥

शङ्खचक्रगदापाणिर्गत्वा चैव रसातलम् ।

आनयिष्ये मखं पुण्यं हत्वा राक्षसपुंगवान् ॥ ७९.१२॥

स्वः प्रयान्तु सुराः सर्वे व्येतु वो मानसो ज्वरः ।

येन गङ्गा तलं प्राप्ता पथा तेनैव चक्रधृक् ॥ ७९.१३॥

जगाम तरसा पुत्र भुवं भित्त्वा रसातलम् ।

स वराहवपुः श्रीमान् रसातलनिवासिनः ॥ ७९.१४॥

राक्षसान् दानवान् हत्वा मुखे धृत्वा महाध्वरम् ।

वाराहरूपी भगवान् मखमादाय यज्ञभुक् ॥ ७९.१५॥

येन प्राप तलं विष्णुः पथा तेनैव शत्रुजित् ।

मुखे न्यस्य महायज्ञं निश्चक्राम रसातलात् ॥ ७९.१६॥

तत्र ब्रह्मगिरौ देवाः प्रतीक्षां चक्रिरे हरेः ।

पथस्तस्माद् विनिःसृत्य गङ्गास्रवणमभ्यगात् ॥ ७९.१७॥

प्राक्षालयच्च स्वाङ्गानि असृग्लिप्तानि नारद ।

गङ्गाम्भसा तत्र कुण्डं वाराहमभवत् ततः ॥ ७९.१८॥

मुखे न्यस्तं महायज्ञं देवानां पुरतो हरिः ।

दत्तवांस्त्रिदशश्रेष्ठो मुखाद् यज्ञोऽभ्यजायत ॥ ७९.१९॥

ततः प्रभृति यज्ञाङ्गं प्रधानं स्रुव उच्यते ।

वाराहरूपमभवद् एवं वै कारणान्तरात् ॥ ७९.२०॥

तस्मात् पुण्यतमं तीर्थं वाराहं सर्वकामदम् ।

तत्र स्नानं च दानं च सर्वक्रतुफलप्रदम् ॥ ७९.२१॥

तत्र स्थितोऽपि यः कश्चित् पितृन् स्मरति पुण्यकृत् ।

विमुक्ताः सर्वपापेभ्यः पितरः स्वर्गमाप्नुयुः ॥ ७९.२२॥