अध्याय 75

नारद उवाच ।

कैलासशिखरं गत्वा गौतमो भगवान् ऋषिः ।

किं चकार तपो वापि कां चक्रे स्तुतिमुत्तमाम् ॥ ७५.१॥

ब्रह्मोवाच ।

गिरिं गत्वा ततो वत्स वाचं संयम्य गौतमः ।

आस्तीर्य स कुशान् प्राज्ञः कैलासे पर्वतोत्तमे ॥ ७५.२॥

उपविश्य शुचिर्भूत्वा स्तोत्रं चेदं ततो जगौ ।

अपतत् पुष्पवृष्टिश्च स्तूयमाने महेश्वरे ॥ ७५.३॥

गौतम उवाच ।

भोगार्थिनां भोगमभीप्सितं च ।

दातुं महान्त्यष्टवपूंषि धत्ते ।

सोमो जनानां गुणवन्ति नित्यम् ।

देवं महादेवमिति स्तुवन्ति ॥ ७५.४॥

कर्तुं स्वकीयैर्विषयैः सुखानि ।

भर्तुं समस्तं सचराचरं च ।

सम्पत्तये ह्यस्य विवृद्धये च ।

महीमयं रूपमितीश्वरस्य ॥ ७५.५॥

सृष्टेः स्थितेः संहरणाय भूमेर् ।

आधारमाधातुमपां स्वरूपम् ।

भेजे शिवः शान्ततनुर्जनानाम् ।

सुखाय धर्माय जगत् प्रतिष्ठितम् ॥ ७५.६॥

कालव्यवस्थाममृतस्रवं च ।

जीवस्थितिं सृष्टिमथो विनाशनम् ।

मुदं प्रजानां सुखमुन्नतिं च ।

चक्रेऽर्कचन्द्राग्निमयं शरीरम् ॥ ७५.७॥

वृद्धिं गतिं शक्तिमथाक्षराणि ।

जीवव्यवस्थां मुदमप्यनेकाम् ।

स्रष्टुं कृतं वायुरितीशरूपम् ।

त्वं वेत्सि नूनं भगवन् भवन्तम् ॥ ७५.८॥

भेदैर्विना नैव कृतिर्न धर्मो ।

नात्मीयमन्यन् न दिशोऽन्तरिक्षम् ।

द्यावापृथिव्यौ न च भुक्तिमुक्ती ।

तस्माद् इदं व्योमवपुस्तवेश ॥ ७५.९॥

धर्मं व्यवस्थापयितुं व्यवस्य ।

ऋक्सामशास्त्राणि यजुश्च शाखाः ।

लोके च गाथाः स्मृतयः पुराणम् ।

इत्यादिशब्दात्मकतामुपैति ॥ ७५.१०॥

यष्टा क्रतुर्यान्यपि साधनानि ।

ऋत्विक्प्रदेशं फलदेशकालाः ।

त्वमेव शम्भो परमार्थतत्त्वम् ।

वदन्ति यज्ञाङ्गमयं वपुस्ते ॥ ७५.११॥

कर्ता प्रदाता प्रतिभूः प्रदानम् ।

सर्वज्ञसाक्षी पुरुषः परश्च ।

प्रत्यात्मभूतः परमार्थरूपस्- ।

त्वमेव सर्वं किमु वाग्विलासैः ॥ ७५.१२॥

न वेदशास्त्रैर्गुरुभिः प्रदिष्टो ।

न नासि बुद्ध्यादिभिरप्रधृष्यः ।

अजोऽप्रमेयः शिवशब्दवाच्यस्- ।

त्वमस्ति सत्यं भगवन् नमस्ते ॥ ७५.१३॥

आत्मैकतां स्वप्रकृतिं कदाचिद् ।

ऐक्षच्छिवः सम्पद् इयं ममेति ।

पृथक् तदैवाभवद् अप्रतर्क्य+ ।

अचिन्त्यप्रभावो बहुविश्वमूर्तिः ॥ ७५.१४॥

भावेऽभिवृद्धा च भवे भवे च ।

स्वकारणं कारणमास्थिता च ।

नित्या शिवा सर्वसुलक्षणा वा ।

विलक्षणा विश्वकरस्य शक्तिः ॥ ७५.१५॥

उत्पादनं संस्थितिरन्नवृद्धि+ ।

लयाः सतां यत्र सनातनास्ते ।

एकैव मूर्तिर्न समस्ति किंचिद् ।

असाध्यमस्या दयिता हरस्य ॥ ७५.१६॥

यदर्थमन्नानि धनानि जीवा ।

यच्छन्ति कुर्वन्ति तपांसि धर्मान् ।

सापीयमम्बा जगतो जनित्री ।

प्रिया तु सोमस्य महासुकीर्तिः ॥ ७५.१७॥

यद् ईक्षितं काङ्क्षति वासवोऽपि ।

यन्नामतो मङ्गलमाप्नुयाच्च ।

या व्याप्य विश्वं विमलीकरोति ।

सोमा सदा सोमसमानरूपा ॥ ७५.१८॥

ब्रह्मादिजीवस्य चराचरस्य ।

बुद्ध्यक्षिचैतन्यमनःसुखानि ।

यस्याः प्रसादात् फलवन्ति नित्यम् ।

वागीश्वरी लोकगुरोः सुरम्या ॥ ७५.१९॥

चतुर्मुखस्यापि मनो मलीनम् ।

किमन्यजन्तोरिति चिन्त्य माता ।

गङ्गावतारं विविधैरुपायैः ।

सर्वं जगत् पावयितुं चकार ॥ ७५.२०॥

श्रुतीः समालक्ष्य हरप्रभुत्वम् ।

विश्वस्य लोकः सकलैः प्रमाणैः ।

कृत्वा च धर्मान् बुभुजे च भोगान् ।

विभूतिरेषा तु सदाशिवस्य ॥ ७५.२१॥

कार्यक्रियाकारकसाधनानाम् ।

वेदोदितानामथ लौकिकानाम् ।

यत् साध्यमुत्कृष्टतमं प्रियं च ।

प्रोक्ता च सा सिद्धिरनादिकर्तुः ॥ ७५.२२॥

ध्यात्वा वरं ब्रह्म परं प्रधानम् ।

यत् सारभूतं यद् उपासितव्यम् ।

यत् प्राप्य मुक्ता न पुनर्भवन्ति ।

सद्योगिनो मुक्तिरुमापतिः सः ॥ ७५.२३॥

यथा यथा शम्भुरमेयमाया+ ।

रूपाणि धत्ते जगतो हिताय ।

तद्योगयोग्यानि तथैव धत्से ।

पतिव्रतात्वं त्वयि मातरेवम् ॥ ७५.२४॥

ब्रह्मोवाच ।

इत्येवं स्तुवतस्तस्य पुरस्ताद् वृषभध्वजः ।

उमया सहितः श्रीमान् गणेशादिगणैर्वृतः ॥ ७५.२५॥

साक्षाद् आगत्य तं शम्भुः प्रसन्नो वाक्यमब्रवीत् ॥ ७५.२६॥

शिव उवाच ।

किं ते गौतम दास्यामि भक्तिस्तोत्रव्रतैः शुभैः ।

परितुष्टोऽस्मि याचस्व देवानामपि दुष्करम् ॥ ७५.२७॥

ब्रह्मोवाच ।

इति श्रुत्वा जगन्मूर्तेर्वाक्यं वाक्यविशारदः ।

हर्षबाष्पपरीताङ्गो गौतमः पर्यचिन्तयत् ॥ ७५.२८॥

अहो दैवमहो धर्मो ह्यहो वै विप्रपूजनम् ।

अहो लोकगतिश्चित्रा अहो धातर्नमोऽस्तु ते ॥ ७५.२९॥

गौतम उवाच ।

जटास्थितां शुभां गङ्गां देहि मे त्रिदशार्चित ।

यदि तुष्टोऽसि देवेश त्रयीधाम नमोऽस्तु ते ॥ ७५.३०॥