अध्याय 71

नारद उवाच ।

त्रिदैवत्यं तु यत् तीर्थं सर्वेभ्यो ह्युक्तमुत्तमम् ।

तस्य स्वरूपभेदं च विस्तरेण ब्रवीतु मे ॥ ७१.१॥

ब्रह्मोवाच ।

तावद् अन्यानि तीर्थानि तावत् ताः पुण्यभूमयः ।

तावद् यज्ञादयो यावत् त्रिदैवत्यं न दृश्यते ॥ ७१.२॥

गङ्गेयं सरितां श्रेष्ठा सर्वकामप्रदायिनी ।

त्रिदैवत्या मुनिश्रेष्ठ तदुत्पत्तिमतः श‍ृणु ॥ ७१.३॥

वर्षाणामयुतात् पूर्वं देवकार्य उपस्थिते ।

तारको बलवान् आसीन् मद्वराद् अतिगर्वितः ॥ ७१.४॥

देवानां परमैश्वर्यं हृतं तेन बलीयसा ।

ततस्ते शरणं जग्मुर्देवाः सेन्द्रपुरोगमाः ॥ ७१.५॥

क्षीरोदशायिनं देवं जगतां प्रपितामहम् ।

कृताञ्जलिपुटा देवा विष्णुमूचुरनन्यगाः ॥ ७१.६॥

देवा ऊचुः ।

त्वं त्राता जगतां नाथ देवानां कीर्तिवर्धन ।

सर्वेश्वर जगद्योने त्रयीमूर्ते नमोऽस्तु ते ॥ ७१.७॥

लोकस्रष्टासुरान् हन्ता त्वमेव जगतां पतिः ।

स्थित्युत्पत्तिविनाशानां कारणं त्वं जगन्मय ॥ ७१.८॥

त्राता न कोप्यस्ति जगत्त्रयेऽपि ।

शरीरिणां सर्वविपद्गतानाम् ।

त्वया विना वारिजपत्त्रनेत्र ।

तापत्रयाणां शरणं न चान्यत् ॥ ७१.९॥

पिता च माता जगतोऽखिलस्य ।

त्वमेव सेवासुलभोऽसि विष्णो ।

प्रसीद पाहीश महाभयेभ्यो ।

आदिकर्ता वराहस्त्वं मत्स्यः कूर्मस्तथैव च ।

इत्यादिरूपभेदैर्नो रक्षसे भय आगते ॥ ७१.११॥

हृतस्वाम्यान् सुरगणान् हृतदारान् गतापदः ।

कस्मान् न रक्षसे देव अनन्यशरणान् हरे ॥ ७१.१२॥

ब्रह्मोवाच ।

ततः प्रोवाच भगवाञ् शेषशायी जगत्पतिः ।

कस्माच्च भयमापन्नं तद् ब्रुवन्तु गतज्वराः ।

ततः श्रियः पतिं प्राहुस्तं तारकवधं प्रति ॥ ७१.१३॥

देवा ऊचुः ।

तारकाद् भयमापन्नं भीषणं रोमहर्षणम् ।

न युद्धैस्तपसा शापैर्हन्तुं नैव क्षमा वयम् ॥ ७१.१४॥

अर्वाग्दशाहाद् यो बालस्तस्मान् मृत्युमवाप्स्यति ।

तस्माद् देव न चान्येभ्यस्तत्र नीतिर्विधीयताम् ॥ ७१.१५॥

ब्रह्मोवाच ।

पुनर्नारायणः प्राह नाहं बलोत्कटः सुराः ।

न मत्तो मदपत्याच्च न देवेभ्यो वधो भवेत् ॥ ७१.१६॥

ईश्वराद् यदि जायेत अपत्यं बहुशक्तिकम् ।

तस्माद् वधमवाप्नोति तारको लोकदारुणः ॥ ७१.१७॥

तद् गच्छामः सुराः सर्वे यतितुम् ऋषिभिः सह ।

भार्यार्थं प्रथमो यत्नः कर्तव्यः प्रभविष्णुभिः ॥ ७१.१८॥

तथेत्युक्त्वा सुरगणा जग्मुस्ते च नगोत्तमम् ।

हिमवन्तं रत्नमयं मेनां च हिमवत्प्रियाम् ॥ ७१.१९॥

इदमूचुः सर्व एव सभार्यं तुहिनं गिरिम् ॥ ७१.२०॥

देवा ऊचुः ।

दाक्षायणी लोकमाता या शक्तिः संस्थिता गिरौ ।

बुद्धिः प्रज्ञा धृतिर्मेधा लज्जा पुष्टिः सरस्वती ॥ ७१.२१॥

एवं त्वनेकधा लोके या स्थिता लोकपावनी ।

देवानां कार्यसिद्ध्यर्थं युवयोर्गर्भमाविशत् ॥ ७१.२२॥

समुत्पन्ना जगन्माता शम्भोः पत्नी भविष्यति ।

अस्माकं भवतां चापि पालनी च भविष्यति ॥ ७१.२३॥

ब्रह्मोवाच ।

हिमवान् अपि तद् वाक्यं सुराणामभिनन्द्य च ।

मेना चापि महोत्साहा अस्त्वित्येवं वचोऽब्रवीत् ॥ ७१.२४॥

तदोत्पन्ना जगद्धात्री गौरी हिमवतो गृहे ।

शिवध्यानरता नित्यं तन्निष्ठा तन्मनोगता ॥ ७१.२५॥

तां वै प्रोचुः सुरगणा ईशार्थे तप आविश ।

तथा हिमवतः पृष्ठे गौरी तेपे तपो महत् ॥ ७१.२६॥

पुनः सम्मन्त्रयामासुरीशो ध्यायति तां शिवाम् ।

आत्मानं वा तथान्यद् वा न जानीमः कथं भवः ॥ ७१.२७॥

मेनकायाः सुतायां तु चित्तं दध्यात् सुरेश्वरः ।

तत्र नीतिर्विधातव्या ततः श्रैष्ठ्यमवाप्स्यथ ।

ततः प्राह महाबुद्धिर्वाचस्पतिरुदारधीः ॥ ७१.२८॥

बृहस्पतिरुवाच ।

यस्त्वयं मदनो धीमान् कन्दर्पः पुष्पचापधृक् ।

स विध्यतु शिवं शान्तं बाणैः पुष्पमयैः शुभैः ॥ ७१.२९॥

तेन विद्धस्त्रिनेत्रोऽपि ईशायां बुद्धिमादधेत् ।

परिणेष्यत्यसौ नूनं तदा तां गिरिजां हरः ॥ ७१.३०॥