अध्याय 69

मुनय ऊचुः ।

बह्वाश्चर्यस्त्वया प्रोक्तो विष्णुलोको जगत्पते ।

नित्यानन्दकरः श्रीमान् भुक्तिमुक्तिफलप्रदः ॥ ६९.१॥

क्षेत्रं च दुर्लभं लोके कीर्तितं पुरुषोत्तमम् ।

त्यक्त्वा यत्र नरो देहं याति सालोक्यतां हरेः ॥ ६९.२॥

सम्यक् क्षेत्रस्य माहात्म्यं त्वया सम्यक् प्रकीर्तितम् ।

यत्र स्वदेहसंत्यागाद् विष्णुलोकं व्रजेन् नरः ॥ ६९.३॥

अहो मोक्षस्य मार्गोऽयं देहत्यागस्त्वयोदितः ।

नराणामुपकाराय पुरुषाख्ये न संशयः ॥ ६९.४॥

अनायासेन देवेश देहं त्यक्त्वा नरोत्तमाः ।

तस्मिन् क्षेत्रे परं विष्णोः पदं यान्ति निरामयम् ॥ ६९.५॥

श्रुत्वा क्षेत्रस्य माहात्म्यं विस्मयो नो महान् अभूत् ।

प्रयागपुष्करादीनि क्षेत्राण्यायतनानि च ॥ ६९.६॥

पृथिव्यां सर्वतीर्थानि सरितश्च सरांसि च ।

न तथा तानि सर्वाणि प्रशंससि सुरोत्तम ॥ ६९.७॥

यथा प्रशंससि क्षेत्रं पुरुषाख्यं पुनः पुनः ।

ज्ञातोऽस्माभिरभिप्रायस्तवेदानीं पितामह ॥ ६९.८॥

येन प्रशंससि क्षेत्रं मुक्तिदं पुरुषोत्तमम् ।

पुरुषाख्यसमं नूनं क्षेत्रं नास्ति महीतले ।

तेन त्वं विबुधश्रेष्ठ प्रशंससि पुनः पुनः ॥ ६९.९॥

ब्रह्मोवाच ।

सत्यं सत्यं मुनिश्रेष्ठा भवद्भिः समुदाहृतम् ।

पुरुषाख्यसमं क्षेत्रं नास्त्यत्र पृथिवीतले ॥ ६९.१०॥

सन्ति यानि तु तीर्थानि पुण्यान्यायतनानि च ।

तानि श्रीपुरुषाख्यस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥ ६९.११॥

यथा सर्वेश्वरो विष्णुः सर्वलोकोत्तमोत्तमः ।

तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥ ६९.१२॥

आदित्यानां यथा विष्णुः श्रेष्ठत्वे समुदाहृतः ।

तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥ ६९.१३॥

नक्षत्राणां यथा सोमः सरसां सागरो यथा ।

तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥ ६९.१४॥

वसूनां पावको यद्वद् रुद्राणां शंकरो यथा ।

तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥ ६९.१५॥

वर्णानां ब्राह्मणो यद्वद् वैनतेयश्च पक्षिणाम् ।

तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥ ६९.१६॥

शिखरिणां यथा मेरुः पर्वतानां हिमालयः ।

तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥ ६९.१७॥

प्रमदानां यथा लक्ष्मीः सरितां जाह्नवी यथा ।

तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥ ६९.१८॥

ऐरावतो गजेन्द्राणां महर्षीणां भृगुर्यथा ।

तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥ ६९.१९॥

सेनानीनां यथा स्कन्दः सिद्धानां कपिलो यथा ।

तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥ ६९.२०॥

उच्चैःश्रवा यथाश्वानां कवीनामुशना कविः ।

तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥ ६९.२१॥

मुनीनां च यथा व्यासः कुबेरो यक्षरक्षसाम् ।

तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥ ६९.२२॥

इन्द्रियाणां मनो यद्वद् भूतानामवनी यथा ।

तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥ ६९.२३॥

अश्वत्थः सर्ववृक्षाणां पवनः प्लवतां यथा ।

तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥ ६९.२४॥

भूषणानां तु सर्वेषां यथा चूडामणिर्द्विजाः ।

तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥ ६९.२५॥

गन्धर्वाणां चित्ररथः शस्त्राणां कुलिशो यथा ।

तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥ ६९.२६॥

अकारः सर्ववर्णानां गायत्री छन्दसां यथा ।

तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥ ६९.२७॥

सर्वाङ्गेभ्यो यथा श्रेष्ठमुत्तमाङ्गं द्विजोत्तमाः ।

तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥ ६९.२८॥

अरुन्धती यथा स्त्रीणां सतीनां श्रेष्ठतां गता ।

तथा समस्ततीर्थानां श्रेष्ठं तत् पुरुषोत्तमम् ॥ ६९.२९॥

यथा समस्तविद्यानां मोक्षविद्या परा स्मृता ।

तथा समस्ततीर्थानां श्रेष्ठं तत् पुरुषोत्तमम् ॥ ६९.३०॥